استفاده از بستر بازار سرمایه در واگذاری سهام دولتی

به گزارش بورس امروز؛ سازمان خصوصی سازی در راستای تحقق اهداف بودجه ای واگذاری سهام و بنگاه های دولت، طی سال های متوالی عملکرد متفاوتی داشته است. این سازمان در نیمه نخست دهه 80 کمتر از 40 درصد تکالیف خود را در خصوص واگذاری و واریز به حساب های تعیین شده را محقق نموده است که بیشترین تکالیف انجام شده در این دوره مربوط به سال 1382 به میزان 35 درصد تکالیف واگذاری و واریز بوده است.

در نیمه دوم دهه 80 میزان تکالیف محقق شده به بالای 50 درصد رسید؛ به طوری که در 1389 سازمان 103 درصد از تکالیف خود را عملیاتی کرد؛ 38 هزار و 116 میلیارد ریال از تکالیف انجام شده مربوط به واریز به حساب درآمد عمومی و 8 هزار و 129 میلیارد ریال مربوط به تهاتر منابع حاصل از واگذاری با بدهی دولت به اشخاص بوده است.

در نیمه نخست دهه 90، سازمان خصوصی سازی به بیش از 50 درصد تکالیف خود عمل کرد؛ به طوری که در سال 1390، 158 درصد تکالیف به میزان 71 هزار و 3 میلیارد ریال محقق شد. در این بین، 53 هزار و 596 میلیارد ریال از آن مربوط به واریز به حساب درآمد عمومی، 1 هزار و 654 میلیارد ریال مربوط به واریزی به حساب های خاص در راستای بندهای قانون بودجه سالانه و 15 هزار و 753 میلیارد ریال آن، مربوط به تهاتر منابع حاصل از واگذاری با بدهی دولت به اشخاص بوده است.

در نیمه دوم دهه 90، بیشترین میزان تعهدات عملیاتی شده سازمان خصوصی سازی مربوط در سال 1399 به میزان 297 درصد و ارزش 355 هزار و 882 میلیارد ریال صورت گرفت. در سال 1399 سازمان خصوصی سازی 30 هزار و 28 میلیارد ریال از تکالیف مربوط واری به حساب درآمد عمومی، 234 هزار و 633 میلیارد ریال مربوط به واریز به حساب خاص خزانه، 84 هزار و 560 میلیارد ریال مربوط به واگذاری سهام بانک ها و بیمه ها، 856 میلیارد ریال مربوط به واگذاری سهام متعلف به وزارت جهاد کشاورزی و 4 هزار و 774 میلیارد ریال مربوط به تهاتر منابع حاصل از واگذاری با بدهی دولت به اشخاص بوده است.

در دهه اخیر (دهه 1400) نیز بیشترین تکالیف عملیاتی شده سازمان خصوصی سازی در سال 1401 به میزان 46 درصد و ارزش 329 هزار و 940 میلیارد ریال صورت گرفت. در این سال (1401)، سازمان خصوصی سازی 329 هزار و 605 میلیارد ریال به حساب درآمد عمومی واریز و 257 میلیارد ریال سهام متعلق به وزارت جهاد کشاورزی را واگذار نمود.

این درحالی است که طی 4 ماهه نخست سال 1403، سازمان خصوصی سازی 30.1 درصد تکالیف خود را به ارزش 101 هزار و 461 میلیارد ریال محقق نمود که 101 هزار و 197 میلیارد ریال از آن مربوط به واریزی به حساب درآمد عمومی، 247 میلیارد ریال مربوط به منابع حاصل از فروش اموال و دارایی های منقول و غیرمنقول دولت و 17 میلیارد ریال، مربوط به درآمد حاصل از واگذاری سهام متعلق به وزارت جهاد کشاورزی است.

سازمان خصوصی سازی از سال 1380 تا 4 ماهه نخست سال جاری به طور پیوسته درآمدهایی را به حساب درآمد عمومی واریز و با انجام تهاتر با اشخاص، بخشی از بدهی دولت را متناسب با تکالیف بودجه ای برطرف می نمود اما تنها در دهه 90 و سال های 1400 تا 1403 اقدام به واگذاری کرد؛ به طوری که واگذاری باقی مانده سهام بانک ها و بیمه ها در سال های 1394 تا 1399 و واگذاری های مربوط به سهام متعلق به وزارت جهاد کشاورزی از سال 1394 تا سه ماهه نخست 1403 ادامه یافت.

همان طور که در نمودار فوق مشاهده می شود، سازمان خصوصی سازی در سال 1394 با انجام 100 درصد تکالیف واگذاری سهام بانک و بیمه، 5 هزار میلیارد ریال سهام واگذار کرد در حالی که طی سال های 1395 تا 1398کمتر از 20 درصد تعهدات بودجه ای خود را محقق نمود اما در سال 1394 با واگذاری 84 هزار و 560 میلیارد ریالی سهام، 2114 درصد تکالیف بودجه ای خود را در خصوص واگذاری سهام بانک ها و بیمه ها را انجام داد.

این شرکت در خصوص تکالیف واگذاری سهام متعلق به وزارت جهاد کشاورزی طبق موارد تعیین شده از سال 1394 تا کنون طبق بودجه عمل نمود. طی این دوره مذکور، بیشترین میزان تعهدات انجام شده سازمان خصوصی سازی در سال 1397 به میزان 1 هزار و 797 میلیارد ریال که 359 درصد تکالیف بودجه ای بوده است اما در سال های بعد، به جز سال 1395 که 53 درصد از واگذاری های برنامه ریزی شده را عملیاتی کرد، میزان واگذاری سهام متعلق به وزارت کشاورزی کمتر از 50 درصد بودجه طرح ریزی شده بوده است.

به طور کلی، سازمان خصوصی سازی از سال 1380 تا کنون با وجود تهاتر منابع حاصل از واگذاری با بدهی دولت به اشخاص، تنها در برخی از سال ها اقدام به واگذاری سهام و اموال منقول و غیرمنقول نموده است؛ به طوری که در سال های 1398 و 1399 با استفاده از بستر فراهم شده در بازار سرمایه، مبالغ چشم گیری از سهام بانک و بیمه و سهام تحت مالکیت وزارت جهاد کشاورزی را عرضه و به فروش رساند.

منبع: شماره 98 نشریه بورس امروز– شهریورماه 1403