بورس ایران ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴؛ روایت پنج فاز تحول

به گزارش بورس امروز؛ روند بیش از یک دهه بازار سرمایه ایران نشان می‌دهد که همبستگی میان نرخ ارز و عملکرد نمادهای بزرگ بورسی، تصویری روشن از چرخه‌های اقتصادی کشور ارائه می‌دهد. بررسی داده‌های تجمعی از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که هر جهش ارزی، محرک اصلی رشد صنایع صادرات‌محور بوده است. در این میان، نمادهایی چون شپنا و فملی توانسته‌اند با استفاده از شرایط جهانی و مزیت‌های داخلی، بازدهی فراتر از رشد دلار ثبت کنند. در مقابل، برخی نمادها مانند مارون با وجود صادراتی بودن، رشد محدودتری داشته‌اند. این مطالعه، با تقسیم‌بندی پنج فاز زمانی، مسیر تحول بازار و جایگاه برندگان و بازندگان بلندمدت را آشکار می‌سازد. این نمودار روند رشد تجمعی چند نماد بورسی مهم و نرخ دلار را در فاصله‌ی زمانی از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد.

فاز ۱: دوره‌ی ثبات نسبی (۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵)

در حدود پنج سال اول، همه‌ی خطوط تقریباً افقی هستند؛ یعنی رشد خاصی در شاخص‌ها یا دلار مشاهده نمی‌شود. اقتصاد ایران در این دوره نسبتاً با ثبات بوده است (قبل از جهش‌های ارزی و تورمی).

فاز ۲: شروع رشد (۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸)

در این بازه: رشد قابل توجهی در دلار، فملی، وبملت و فولاد دیده می‌شود. مارون رشد ملایم‌تری دارد. شپنا  از سال ۱۳۹۷ به بعد جهش بیشتری نشان می‌دهد. احتمالاً این رشدها همزمان با شروع بحران ارزی و اثرات خروج آمریکا از برجام بوده است.

فاز ۳: جهش بزرگ (۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰)

همه نمادها یک جهش بزرگ دارند: شپنا بیشترین اوج را در این دوره ثبت کرده است. فملی  و فولاد رشد قابل توجهی دارند. دلار نیز رشد زیادی دارد ولی نسبت به سهام‌های پالایشی و فلزی کمتر است. مارون کمترین رشد را در میان صنایع بزرگ دارد. این دوره همزمان با جهش قیمت دلار و رشد عمومی در بازار سهام ایران است (اوج بورس سال ۱۳۹۹).

فاز ۴: اصلاح و رکود موقت (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲)

پس از جهش : شپنا دچار کاهش موقت می‌شود (نوسان یا اصلاح قیمتی). دلار به رشد آهسته‌تری ادامه می‌دهد. وبملت و فملی روند پایدار و رو به رشد دارند. مارون تقریباً وارد فاز رکود طولانی می‌شود (افقی شده). این دوره با کاهش حجم معاملات بورس و سیاست‌های کنترل نرخ ارز همزمان بوده است.

فاز ۵: جهش نهایی (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴)

از ۱۴۰۲ به بعد دوباره رشد شدیدی آغاز می‌شود: شپنا و فملی بیشترین افزایش را دارند و در رأس نمودار هستند. وبملت رشد قابل توجهی دارد و حتی از فولاد پیشی گرفت. دلار همچنان صعودی است ولی با شیب متوسط. مارون کم‌تحرک باقی می‌ماند. احتمالاً این جهش نتیجه افزایش تورم، رشد نرخ ارز و رونق دوباره بازار سهام در ۱۴۰۳–۱۴۰۴ است.

جمع‌بندی عددی و نسبی در سال ۱۴۰۴:

شپنا تقریباً در سطح رشد ۱۷۰–۱۸۰ برابر قرار دارد (بالاترین رشد). فملی نزدیک به همین مقدار است. وبملت حدود ۱۳۰ برابر تجمعی دارد. فولاد نزدیک به ۱۰۰ برابر. دلار حدود 80–90 برابر رشد تجمعی.مارون حدود 40–50 برابر، کمترین رشد.

نکات تحلیلی و فنی:

همبستگی دلار و سهام‌: رابطه مثبت قابل مشاهده است: هر زمان دلار جهش کرده، سهام‌های فلزی و پالایشی هم رشد کرده‌اند اما معمولاً با شتاب بیشتری نسبت به دلار.

صنایع پیشرو در بحران‌ها

نمادهای وابسته به صادرات (مثل فملی، فولاد، شپنا) از رشد نرخ ارز سود برده‌اند، چراکه درآمد دلاری دارند.

نماد کم‌رشد (مارون): با وجود اینکه پتروشیمی مارون صادرکننده است، احتمالاً کنترل قیمت‌های داخلی یا کمبود نقدشوندگی باعث رشد کمتر شده است.

بانک ملت (وبملت): در دوره‌های تورمی و افزایش نرخ بهره، این بانک رشد کرده و در پایان دوره چهارم از فولاد سبقت گرفته است.

نتیجه‌گیری نهایی

برنده‌ی بلندمدت: شپنا و فملی  بهترین عملکرد در بیش از یک دهه اخیر.

پایدارترین رشد: وبملت – رشد تدریجی، بدون نوسان زیاد.

ضعیف‌ترین بازده: مارون – رشد کم و دوره‌ی رکود طولانی.

شاخص دلار: نقش محرک اصلی، ولی کمتر از سهام‌های قوی رشد کرده (نشانه‌ی اهرم تورمی در سهام).

در نمادهایی مانند فملی، شپنا و حتی بانک ملت با اختلاف بازدهی بیشتری نسبت به دلار ایجاد کردهاند، علاوه بر تغییرات ارز، پیشران دیگری نیز در این نمادها وجود داشته است که عبارتند از وضعیت مناسب قیمت جهانی مس، شرایط مساعد کرک اسپرد پالایشیها و عملیات بانکی نماد بانک ملت و داراییهای تحت تملک آن از دارایی ارزی تا سهام تحت تملک. اما نمادهی مانند فولاد به دلیل عدم شرایط مناسب قیمت جهانی محصولات مرتبط با صنعت فولاد تنها توانسته به اندازه رشد ارز بازدهی ایجاد کند.

نویسنده: محمد مهدی دژدار- مدیر تحلیل شرکت تامین سرمایه بانک مسکن

منبع: شماره 114 بورس امروز_ دی ماه 1404