روایت بازار سرمایه از رکود تا احیا؛ بازیگر جدید در معماری نجات مالی

آخرین به روز رسانی: 12 مرداد 1404

0 خواندن این مطلب 4 دقیقه زمان میبرد

به گزارش بورس امروز؛ در تجربه جهانی، صندوق‌های تثبیت بازار با گذر زمان از نقش صرفاً حمایتی در بحران‌ها فراتر رفته و به توسعه بازار و سودآوری نیز پرداخته‌اند؛ در ایران نیز صندوق تثبیت می‌تواند علاوه بر وظیفه اصلی خود، عملکردی مشابه صندوق‌های سرمایه‌گذاری داشته باشد و در مسیر رشد بازار نقش‌آفرینی کند.

بحران مالی و اقتصادي سال 2008، با عنوان «طوفان یکباره قرن» نامگذاري شده است. در این بحران، برخی کسب وکارها منحل شدند و از بین رفتند و برخی دیگر با اتخاذ گام هاي مؤثر براي کاهش فشارهاي رکودي قریب الوقوع و احیاي اقتصاد ملی از سوي دولت ها نجات یافتند. از جملۀ این اقدامات می توان به اتخاذ سیاست مداخله مستقیم و غیرمستقیم دولت در بازار سرمایه در اقتصادهاي درحال توسعه یا نوظهور و اتخاذ رویکرد مداخله غیرمستقیم در بازار سرمایه توسط دولت کشورهاي توسعه یافته اشاره کرد. این موضوع که آیا مداخله مستقیم در بازار سهام کار درستی است یا نه؟، هنوز بخشی از بحث هاي اقتصادي است. طرفداران مداخله با تکیه بر نظریات اقتصادي ادعا میکنند که مداخله میتواند از کاهش سریع قیمتی در بازار سهام جلوگیري کند، نگرانی هاي سرمایه گذاران را کاهش دهد، اعتماد را به آنها بازگرداند و معاملات به خصوص فروش هاي کوتاه مدت توسط سفته بازان را شفاف کند.

در مقابل، مخالفان مداخله در بازار سهام ادعا می کنند که هر شکلی از مداخله می تواند به طور جدي یکپارچگی این بازار را تهدید کند؛ زیرا وضعیت بازار سهام به عنوان شاخص مالی پیشرو براي اقتصاد شمرده می شود. بنابراین، هر نوع مداخله در آن منجر به علامت دهی اشتباه درمورد وضعیت اقتصادملی می شود و اعتماد سرمایه گذاران در اقتصاد را کاهش می دهد. باید توجه داشت که نظام مالی ایران به خصوص در یک دهه گذشته، با مشکلات و تنگناهاي زیادي مواجه شده است. این مشکلات و تنگناها در کنار مداخلات غیراصولی و بسیار مخرب دولت در انواع بازارهاي مالی به خصوص بازار سهام، شرایط بحرانی را براي این بازار رقم زده است.

به منظور جلوگیري از بحران و به کارگیري اقدامات لازم براي مقابله با آن، کشورهاي مختلف نهادهایی را در راستاي ایجاد ثبات در بازارهاي مالی تأسیس کرده اند.

درس‌هایی برای بازار سرمایه ایران

عمده صندوق هاي موجود در دنیا با هدف ایجاد ثبات، از طریق عرضه و تقاضاي سهام اقدام می کنند. در دنیا به منظور مطالعه و پیش‌بینی بحران، نهادهایی ازجمله کمیته تحقیقات بحران مالی وجود دارد که بررسی شاخص ها و مدل هاي اینگونه نهادها می تواند روشنگر مسیر پیش روي بازار سرمایه باشد. با توجه به تجارب جهانی در این زمینه، در این بخش برخی از اقدامات مناسب براي مواجهه با شرایط بحران با استفاده از صندوق تثبیت ارائه میشود.

گسترش اهداف صندوق تثبیت به سمت توسعه بازار و سودآوري افزون بر حمایت از بازار:

با مطالعه صندوق هاي ایجادشده به منظور تثبیت بازار در کشورهاي مختلف این نتیجه حاصل می شود که اهداف این صندوق ها با مرور زمان گسترش یافته است و افزون بر حمایت از بازار سرمایه در زمان بحران می توانند به توسعه بازار و سودآوري نیز بپردازند. در ایران نیز صندوق تثبیت میتواند در کنار وظیفه اصلی خود، نقشی مشابه دیگر صندوق هاي سرمایه گذاري بر عهده داشته باشد.

حمایت از سهام بنیادین داراي ویژگی قیمت گذاري کمتر از ارزش واقعی:

درصورتی که صندوق بتواند در قیمت سهام به شکل بنیادین تأثیر داشته باشد، در بازار عملکرد مثبتی خواهد داشت. براي این منظور پیشنهاد میشود صندوق تثبیت بازار به حمایت از سهام بنیادین که زیر ارزش واقعی قیمت گذاري شده اند، روي آورد. این اقدام افزون بر حمایت از بازار، از ایجاد حباب قیمتی نیز جلوگیري میکند. به منظور افزایش کارایی بازار و جلوگیري از

حباب قیمتی صندوق ها، افزایش آگاهی سرمایه گذاران از طریق ارائه خدمات آموزشی نیز مؤثر است.

صندوق هاي حمایت از سرمایه گذاران با هدف حفظ حقوق سرمایه گذاران در بورس اوراق بهادار تشکیل میشوند. این صندوق ها از راه هاي مختلف مانند پرداخت خسارت به سرمایه گذاران، افزایش آگاهی آنها، افزایش شفافیت معاملات و اطلاعات و دیگر فعالیت هاي مشابه به این مسئله می پردازند.

تقویت دانش سرمایه گذاري فعالان بازار سرمایه:

یکی از ابعاد توسعه یافتگی بازارهاي مالی، افزایش سطح دانش و آگاهی فعالان و مشارکت کنندگان آن است. بررسی ها نشان میدهد در بیشتر موارد، یکی از دلایل اصلی تداوم شرایط نامتعارف اعم از شکل گیري حباب قیمتی یا سقوط بازار، رفتارهاي هیجانی و غیرمنطقی سرمایه گذاران بوده است. این نوع رفتارهاي هیجانی در اغلب موارد از سوي سرمایه گذارانی مشاهده میشود که بر مبناي هیجانات و شایعات اقدام به خریدوفروش سهام می کنند. برخی ویژگی هاي روانی سرمایه گذاران و مانند اشتیاق براي کسب ثروت، حسادت و سفته بازي می تواند زمینه ساز ایجاد حباب قیمتی بازار سهام در شرایط رونق باشد. از سوي دیگر، ترس و وحشت سرمایه گذاران که عمدتاً ناشی از احتمال کاهش بیشتر قیمت ها و افزایش میزان زیان است، می تواند شرایط بازار را از کاهش قیمت ها به سوي سقوط بازار هدایت کند.

آگاه سازي سرمایه گذاران و بالا بردن اطلاعات آنها از طریق گزارش هاي متعدد به ایجاد ثبات در بازار سهام کمک می کند. نکته کلیدي صندوق هاي تثبیت، ارزش گذاري درست و حرفه اي دارایی هاي سرمایه اي است.

تأسیس شرکت هاي حمایتی با هدف ارائه پاسخ هاي مناسب و به موقع در شرایط بحرانی:

مقامات تصمیم ساز اقتصادي و ناظران بازارهاي مالی می توانند براي مواجهه با شرایط بحرانی در بازارهاي مالی، نهادهاي مالی با اهداف خاص تأسیس کنند تا در مواقع بروز بحران، از بازارها و فعالان آن حمایت کنند. براي مثال، بعد از سقوط بازار سهام آمریکا در سال 1929، کمیسیون بورس و اوراق بهادار با هدف نظارت بر رفتارهاي بازار و پشتیبانی از سرمایه گذاران در برابر رفتارهاي متقلبانه تأسیس شد. از سویی شرکت بیمه فدرال رزرو و شرکت بیمه محصول فدرال به ترتیب با اهداف تضمین سپرده هاي مشتریان و بیمه محصولات زراعی کشاورزان و نهادهاي کشاورزي ایجاد شدند. همچنین، دربحران مالی مالزي در سال 1997، دولت مالزي اقدام به تأسیس دو شرکت داناهارتا و دانامودال کرد. شرکت داناهارتا با هدف خرید وام هاي معوقه ایجاد شد و شرکت دانامودال با هدف تجدید ساختار سرمایه مؤسسات مالی تأسیس شد.

نقش بورس اوراق بهادار در تجمیع نقدینگی راکد یا غیرمولد و هدایت آن به سوي مصارف سرمایه گذاري و تأمین منابع مالی فعالیت هاي اقتصادي مولد، جلب مشارکت عمومی در مسیر توسعه زیرساخت ها، گسترش مالکیت عمومی، جلوگیري از خروج سرمایه و شکل گیري سرمایه هاي جذب زیرزمینی، اقتصاد خارجی، کاهش فشار کسري بودجه دولت و کمک به رشد اقتصادي انکارناپذیر است، اما باید توجه داشت که بورس مشابه دیگر بازارهاي مالی در محیطی پویا قرار دارد، با این محیط در تعامل است، بر آن تأثیر می گذارد و از آن تأثیر می پذیرد.