خوراک ایرانی در بازار تشنه عراق

ایران در منازعات و درگیری های داخلی و خارجی در عراق طی بیش از چهار دهه گذشته این کشور را به یک عقب ماندگی تاریخی دچار کرده است و جای نهادهای مدرن اعم از بانک، بیمه و بورس را در آن کشور خالی گذاشته است. لذا  بازسازی عراق و برخورداری این کشور از یک ظرفیت ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی اگرچه فرصت مناسبی را پیش روی ایران و بنگاه های ما قرار داده است، اما به نظر می رسد که تجارت پیله‌وری ایران در عراق طی بیش از ۱۲ سال گذشته مانع از بهره برداری از این ظرفیت شده است.  به گونه ای که نقل و انتقال نقدی پول جایی را برای حرکت به سمت استراتژی تولید برای صادرات مبتنی بر ذائقه مشتری در مقصد نگذاشته است.

اگرچه رایزن بازرگانی ایران در عراق با توجه به پتانسیل ها وظرفیت های این کشور، به برنامه هایی اشاره  می کند که به واسطه آن تلاش می شود تا بخشی از زنجیره تولید به داخل خاک عراق انتقال داده شود. اما با این حال با توجه به تفاوت ویژگی فعالیت های اقتصادی در عراق، به نظر می رسد که ما حدود ۵۰ درصد مسیر در روابط تجاری با عراق را طی کرده‌ایم اما ۵۰ درصد باقی‌مانده به عراق بستگی دارد. مشروح مصاحبه بورس امروز با ناصر بهزاد رایزن بازرگانی ایران وعراق در ذیل آمده است که با هم می خوانیم:

 سفارت ایران در عراق چه تسهیلاتی برای تجار و بازرگانان ایرانی برای ورود به بازار عراق قایل شده است؟

سفارت ایران نقش پشتیبان و حامی شرکت‌ها دارد و قطعا با نگاهی که در حوزه اقتصادی دارد تقویت مبادلات تجاری بین ایران و عراق و نیز تنظیم مناسبات و سیاست‌گذاری‌هایی که باید با بخش دولتی رایزنی شود را در کلان سفارت تهران در بغداد عهده دارخواهد بود. رایزن بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در عراق نیز به نمایندگی از سازمان توسعه تجارت ایران و وزارت صنعت،معدن و تجارت به صورت تخصصی تر این نقش و رسالت را با انجام مذاکرات، بسترسازی‌ها، اصلاح رویه‌ها و نیز تغییر مسیرهایی که می‌تواند به نفع مبادلات تجاری دو کشور  و به رشد صادرات کشور کمک کند، فراهم می‌کند. در موارد و مصادیقی رایزن بازرگانی ایران در عراق می‌تواند با فراهم آوردن بسترهای لازم  به حضور تجار ایرانی در عراق کمک کند.

بخش دیگر پیگیری طرح‌ها و موضوعاتی است که در بخش‌های فنی مهندسی و تجاری داریم و فرصت‌هایی که وجود دارد شناسایی و منعکس می‌کنیم؛ برای این موضوع یک سایت اختصاصی پیش بینی کردیم، سایت رایزن بازرگانی ایران در عراق که اطلاعات در آن به صورت روزانه بارگذاری می‌شود. در واقع همه شرایطی که برای کار در عراق مورد نیاز یک شرکت فعال اقتصادی است در آن درج شده است. ارائه مشاوره‌های مختلف به بخش خصوصی ایران و فعالان اقتصادی و نیز هموارسازی ارتباط با طرف مقابل، بخش دیگری است که رایزن بازگانی ایران در عراق ایفای نقش می‌کند.

همچنین تلاش داریم تا هیات‌های تجاری از ایران به عراق و بالعکس را در قالب‌های مختلف ساماندهی کنیم تا در رویدادهای مختلف شرکت کنند؛ در حال حاضر ۲۰ هیات تجاری بازاریابی از عراق برای حضور و بازدید از نمایشگاه‌ های ایران ساماندهی و اعزام شدند که در این میان قرار داد خوبی هم منعقد شده است. از آن طرف هم  هیات‌هایی از ایران بالغ بر ۱۰ هیات به عراق آمدند و از بخش‌های مختلف این کشور بازدید کردند. شرایط ثبت شرکت را توضیح دادیم، در ارتباط با مراودات مالی و غیر مالی و نیز آشنایی با فرهنگ عراق را در دستور کار قرار داده‌ایم.

بحث برگزاری نمایشگاه در عراق نیز در دستور کار است و به صورت ویژه بستر مناسبی را فراهم کردیم به طوری که در یک سال اخیر تقریبا ایجاد و برپایی نمایشگاه ها از رشد ۲٫۵ برابری برخوردار بوده است. نظارت بر وضعیت عبور زمینی و وضعیت کامیون‌های صادراتی نیز کمک و تسهیلاتی است که اگر گر‌هی در کار ایجاد می‌ شود به راحتی قابل پیگیری است. همچنین قوانین، شرایط و ضوابط در حوزه‌های سرمایه گذاری نیز استخراج،استنتاج و اطلاع رسانی می شود. متناسب با نیازی که این شرکت‌ها دارند، بحث زمینه‌های لازم برای مناقصات، طرح‌ها، جلسات، نشست‌ها و اطلاع رسانی تجاری- خبری- تحلیلی از وضعیت بازار عراق منعکس می شود.

حل دعاوی نیز یک کار خوبی است که دنبال و اجرایی می‌شود.در واقع مقدمات آن در راستای فرمایش مقام معظم رهبری برای حمایت از کالای ایرانی  در دستور کار قرار گرفته است. به زودی مرکز دائم تجارت ایران در عراق راه اندازی خواهد شد که اطلاع رسانی مفصل آن در آینده ای نزدیک صورت خواهد گرفت. در واقع به موجب این مرکز خیلی از پیگیری‌های دیگر که می‌تواند به ایجاد فضای مناسبی برای شرکت‌ها شود.

در این میان رایزن بازرگانی و سفارت ایران در عراق  به جهت حمایت‌های سیاسی، اقتصادی و تخصصی برای حضور فعالان اقتصادی در عراق یک پشتیبان خوب می‌تواند باشد و طبیعتا رایزن بازرگانی و سفارت به عنوان بهترین راهنما می‌تواند شرایط را تسهیل کند. آنچه که نیاز است در این بخش تاکید کنیم بخش بازاریابی است. این نیاز باید در ساختار خود شرکت‌ها شکل گیرد تا از این بستر استفاده شود. هرچه این ساختار توانمندتر و چارچوب‌های مستحکم تری را برای ورود به بازار عراق داشته باشد طبیعتا فعالان اقتصادی بهتر می‌توانند در عراق کار کنند و ما هم می‌توانیم متناسب با نیاز شرکت‌ها در بازار عراق، راهنما و مشاورشان باشیم.

مهمترین مشکلات تجار و بازرگانان ایرانی در عراق چیست؟ آیا سفارت اقداماتی را برای رفع و حل این مشکلات تعبیه کرده است؟

مشکلات ممکن است دو جانبه باشد. اگر در حوزه عراق شاهد مشکلات باشیم بلافاصله مسئله را پیگیری و حل می‌کنیم؛  کمیته پایش روابط ایران و عراق در سفارت با نظر سفیر کشورمان در عراق شکل گرفته است. دبیری این کمیته با رایزن بازرگانی تهران در بغداد است.این کمیته پایش به صورت هفتگی تشکیل جلسه می‌دهد و مشکلات در حوزه عراق را  رصد  و تصمیم گیری های لازم برای حل مشکلات در این کمیته اتخاذ می‌شود.

در حال حاضر مهمترین موضوع، فعالیت تجار و بازرگانانی است  که می‌خواهند درعراق فعالیت کنند. باید به صورت ویژه حمایت‌های جدی انجام دهیم، از جهت آنکه بتوانیم با قدرت، با توانمندی بهتر و حداقل ریسک در این بازار حضور داشته باشیم.طبیعتا حوزه کار در عراق یک حوزه متفاوتی شده است، مخصوصا با فشارهای ظالمانه آمریکا علیه ایران شرایط سخت تر شده  و حضور تجار ایرانی پرهزینه تری خواهد شد؛ لذا فکر می‌کنم مهمترین مشکل، این حضور پرهزینه است که می‌طلبد ساختارهای اتاق بازرگانی، خانه صنعت، معدن و تجارت و دیگر دستگاه‌های کشور با یک نگرش ویژه به این مسئله ورود یابند تا راه و روش مناسب برای تجار کشورمان فراهم شود.

از سوی دیگر تامین نقدینگی مساله مهمی است که می‌تواند تا حدود زیادی دست و پای تجار ایرانی  را باز کند. تخصیص تسهیلات صادراتی از سوی بانک‌ها و منابع مالی خیلی مهم است تا شرایط ورود شرکت‌های ما در بازار عراق را به صورت ویژه فراهم سازد. تنها نباید نگاه ما به این کشور به صادرات باشد، باید به شکلی تجارتمان را به دیگر ظرفیت‌های بازارعراق سوق داد

و به صورت برد- برد این مسئله دنبال شود؛ البته در این بخش باید به سمت تجارت شفاف پیش رویم. در تلاشیم تا کمیته یکنواختی عملکرد گمرکات عراق شکل گیرد، لازمه تحقق این موضوع فراهم ساختن زیر ساخت‌ و مکانیزم‌‌ های آنست. بعضا مشکلات ما در حوزه  عبور کالا است؛ بخشی از مشکلات را احصا کردیم و در فرصت آتی قرار است کمیسیون مشترک همکاری های اقتصادی بین دو کشور شکل گیرد. انتظار آنست که این موانع در آتی برداشته شود.

در حال حاضر چه کالاها و خدماتی به عراق صادر می شود ؟

در حال حاضر صادرات برق و گاز به عراق صورت می گیرد.همچنین کشور  از خدمات گردشگری و توریست سلامت، پروژه های مربوط به سرمایه گذاری های مشترک در این کشور نیز از درآمدهای ارزی برخوردار است. در مجموع تا انتهای سال حدود ۹ میلیارد دلار صادرات به این کشور خواهیم داشت که این به معنای ۳ میلیارد دلار افزایش در مقایسه با سال گذشته است.

همچنین ۵۰۰ میلیون دلار پروژه در قالب سرمایه گذاری مشترک بین شرکتهای ایرانی و عراقی در حال انجام است که ارزش تولیدات حاصل از سرمایه گذاری آنها بطور ماهیانه حدود ۸ تا ۱۰ میلیون دلار پیش بینی می شود که می تواند مستقیماً از عراق وارد و تولیدات این شرکتها وارد چرخه درآمد زایی کشور شود.

چه نوع سرمایه گذاری هایی در عراق سودمند است؟

انواع سرمایه گذاری ها درعراق،  برای ما ارزشمند است و در قالب هایی چون سرمایه گذاری مستقیم، کار پروژه ای، خدمات آموزشی، مشاوره، طرح های واگذاری برند و … می تواند در موضوع سرمایه گذاری در این کشور دنبال شود. بر اساس استراتژی های تعریف شده، تا سال ۲۰۲۲ عراق برای شرکت هایی که در این کشور در بخشهای تولیدی یا سرمایه گذاری  فعال هستند،  برنامه ریزی خاصی کرده و بایستی از این فضا استفاده کرد.

در شرایط فعلی نیروهای فعال، تحصیلکرده و آموزش دیده،  ۳۵ درصد از جمعیت عراق را تشکیل می دهند که این تعداد آماده به کار بوده و می توان از این ظرفیت بهره برداری کرد. همچنین ۱۵ درصد از جمعیت عراق، بیکار هستند  که می توان از این جمعیت در اشتراک رقمها استفاده کرد. به آن معنا که حدود ۵۰ درصد این جمعیت آموزش دیده هستند و پتانسیل آموزش انجام کار را دارند. لذا این موضوع ظرفیت خوبی به شمار می رود. در عین حال الویت های سرمایه گذاری در عراق دقیقاً منطبق با مزیت های سرمایه گذاری هایی است که شرکت های ایرانی برای توسعه دارند و وقتی از ماشین آلات، دارو، صنعت، ارتباطات و فن آوری IT ، ICT و طرح های عمرانی سخن می گویم به این معناست که همه این کارها برای انجام دادن فراهم است. البته باید به کار در عراق نگاه خاصی داشت.

میزان سختی کار در عراق از خیلی از کشورهای دیگر بالاتر است، به طوری که از لحاظ سختی کار در میان ۱۹۰ کشور، عراق در جایگاه ۱۷۰ قرار دارد. از این رو باید به این امر توجه کرد که فرایندها پیچیده تر است. لذا باید اجرا و انجام کار با توجه به این موضوع تنظیم شود تا دچار مشکل نشویم.  سرمایه گذاری در عراق  وقتی جذاب است که بتوانیم با روشهای متناسب و مورد اعتماد و وثوق عراقی ها و ایرانی ها توجه و الگویی متناسب طراحی کنیم. کما اینکه شاهدیم بسیاری از کشورهای دیگر مانند ترکیه، چین، ژاپن، آلمان، امارات و …..، حضور خود را بر این مبنا قرار داده اند.

برای تقویت حضور ایران در عراق چه الگوهایی باید مدنظر قرار گیرد؟

امسال برای اولین بار در طول تاریخ روابط تجاری ایران و عراق، عراق به عنوان اولین مقصد و هدف صادراتی جمهوری اسلامی ایران تعریف شده است و اکنون ۲۱ درصد از مجموع صادرات غیرنفتی ایران به عراق صادر می شود و سهم ایران در بازار این کشور افزایش یافته است. سهم بازار ایران به جایگاه خیلی از کشورها نزدیک و رقابت در این عرصه جدی تر شده است. لذا امیدواریم این شرایط در آینده نیز به خوبی ادامه داشته باشد. شرکتی در عراق موفق می شود که برای بهبود و نوآوری استراتژی، میل رقابت و درک متقابل مبتنی بر واقعیت محیطی داشته باشد. برای شرایط امروز عراق نیازمند یک سیستم مدیریت شده از لجستیک، عملیات تولیدی، بازاریابی، فروش و خدمات پس از فروش هستیم. علاوه بر این، بایستی یک سری اقدامات بنیادین در بخش برنامه ریزی، تامین مالی، مدیریت منابع انسانی و تحصیل فن آوری داشته باشیم و درنهایت زنجیره تامین باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.