از انضباط بانکی تا الگوریتمهای هوشمند
رویکردهای نوین کارگزاری بانک مسکن در توسعه سامانه «کمان»، ارتقای امنیت سایبری و استقرار ابزارهای معاملاتی هوشمند دیجیتالیشدن بازار سرمایه، نهادهای مالی سنتی را در دوراهی حفظ انضباط ساختاری و پذیرش چابکی فناوری قرار داده است. در این میان، کارگزاری بانک مسکن با تکیه بر بیش از سه دهه فعالیت، سامانه «کمان» را بهعنوان نسل جدید ابزارهای معاملاتی خود معرفی کرده است. در این گفتوگو با سید میثم ایوبی، مدیرعامل کارگزاری بانک مسکن، ابعاد مختلف امنیت دادهها، زیرساختهای بانکی و برنامههای این شرکت برای توسعه هوش مصنوعی و معاملات الگوریتمی را واکاوی کردهایم.
بورس امروز: کارگزاری بانک مسکن بهعنوان یک نهاد وابسته به بانک دولتی، چگونه میتواند اعتماد سرمایهگذاران را نسبت به امنیت وجوه و اطلاعات در سامانه کمان تقویت کند و آیا این زیرساخت بانکی مزیت یا محدودیت در سرعت بهروزرسانی فناوری ایجاد میکند؟
سید میثم ایوبی: پشتوانه بانکی زمانی مزیت است که انضباط مالی را با چابکی فناوری همراه کند؛ امنیت نیز یک ادعا نیست، بلکه فرآیندی دائمی و قابل ارزیابی است. اعتماد سرمایهگذار صرفاً با اتکا به نام یک بانک یا بیان چند عبارت تبلیغاتی درباره امنیت ایجاد نمیشود؛ اعتماد زمانی شکل میگیرد که مشتری بتواند امنیت، شفافیت و پاسخگویی را در تمام مراحل دریافت خدمت تجربه کند.
در سامانه کمان، موضوع امنیت را باید در دو بخش مجزا بررسی کرد: نخست، امنیت وجوه و فرآیندهای مالی و دوم، محرمانگی و یکپارچگی اطلاعات مشتریان. تمام عملیات مالی و معاملاتی کارگزاری در چارچوب ضوابط بازار سرمایه، فرآیندهای کنترلی و الزامات نهادهای ناظر انجام میشود. سازمان بورس نیز برای سامانههای برخط، تأمین تجهیزات و زیرساختهای لازم، اخذ تأییدیههای مربوط و نظارت مستمر بر مخاطرات عملیاتی و امنیتی را الزامی کرده است.
در بخش اطلاعات نیز نگاه ما این است که امنیت یک پروژه مقطعی نیست، بلکه یک فرآیند دائمی است. استفاده از مسیرهای رسمی ورود، پروتکلهای ارتباطی امن، کنترل دسترسی، ثبت و پایش رخدادها، بهروزرسانی مستمر زیرساخت و آموزش کاربران، اجزای مکمل این فرآیند هستند. در سامانههای معرفیشده کارگزاری نیز بر استفاده از دامنه رسمی، ارتباط امن SSL و حفاظت از اطلاعات ورود مشتری تأکید شده است.
وابستگی به بانک مسکن از نظر ما پیش از آنکه یک عنوان سازمانی باشد، یک مسئولیت مضاعف است. این پشتوانه میتواند در حوزههایی مانند انضباط مالی، حاکمیت شرکتی، کنترلهای داخلی، استمرار خدمت و اعتماد عمومی یک مزیت جدی ایجاد کند. کارگزاری بانک مسکن بیش از سه دهه فعالیت و استفاده از اعتبار و ظرفیت شبکه بانکی را از مؤلفههای هویتی خود معرفی کرده است.
البته باید واقعبینانه بپذیریم که ساختارهای بزرگ بانکی، در صورت نبود فرآیندهای چابک، ممکن است سرعت بعضی تصمیمهای فناورانه را کاهش دهند. پاسخ ما به این مسئله، کنارگذاشتن کنترل و انضباط نیست؛ بلکه ایجاد توازن میان «سرعت نوآوری» و «دقت در مدیریت ریسک» است. فناوری مالی نباید آنقدر کند توسعه پیدا کند که از نیاز مشتری عقب بماند و نباید آنقدر شتابزده اجرا شود که امنیت و پایداری خدمت را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین مزیت اصلی زیرساخت بانکی زمانی بالفعل میشود که کنترلهای بانکی با تیمهای تخصصی فناوری، معماری ماژولار، ارزیابی امنیتی پیش از انتشار و چرخههای کوتاه بهروزرسانی همراه شود. هدف ما این است که توسعه سامانه کمان نه بر مبنای انتشار نمایشی قابلیتهای جدید، بلکه بر اساس سه معیار مشخص انجام شود: امنیت، پایداری و بهبود قابلاندازهگیری تجربه مشتری. درنهایت،ما ادعا نمیکنیم که در فضای دیجیتال «ریسک صفر» وجود دارد؛ چنین ادعایی حرفهای و قابل دفاع نیست. تعهد ما این است که مخاطرات را مستمر شناسایی و کنترل کنیم، در برابر اختلال یا رخداد احتمالی پاسخگو باشیم و مشتری بداند که وجوه، اطلاعات و حقوق او در مرکز تصمیمهای فناورانه کارگزاری قرار دارد.
بورس امروز: با توجه به روند دیجیتالی شدن بازار سرمایه و ورود تکنولوژیهایی مثل معاملات الگوریتمی و هوش مصنوعی، سامانه کمان چه برنامهای برای توسعه قابلیتهای پیشرفتهتر مانند تحلیل تکنیکال خودکار، ربات معاملهگر یاپیشنهاد سهام هوشمند دارد؟
سید میثم ایوبی: دیجیتالیشدن بازار سرمایه دیگر یک انتخاب نیست؛ اما از نگاه ما، هوشمندسازی زمانی ارزشمند است که به تصمیمگیری دقیقتر سرمایهگذار، کاهش خطای انسانی و مدیریت بهتر ریسک منجر شود، نه اینکه صرفاً مجموعهای از قابلیتهای نمایشی به سامانه اضافه کند.
سامانه کمان در وبسایت کارگزاری بانک مسکن بهعنوان نسل جدید معاملات سریع و هوشمند معرفی شده و امکان تعریف و ثبت برخی استراتژیهای معاملاتی در بازار اختیار معامله را در اختیار کاربران قرار میدهد. این ظرفیت، نقطه شروع مناسبی برای حرکت از یک سامانه صرفاً سفارشگیر به یک بستر جامعتر برای تحلیل، طراحی استراتژی و مدیریت فرآیند معاملات است.
برنامه توسعهای ما را باید در سه سطح متمایز بررسی کرد:
سطح نخست (ابزارهای پشتیبان تصمیم) اولویت با امکاناتی مانند تحلیل خودکار دادههای بازار، پایش پرتفوی، محاسبه شاخصهای ریسک، هشدارهای هوشمند، شناسایی تغییرات غیرعادی، مقایسه سناریوهای معاملاتی و ارائه تحلیلهای فنی قابل فهم خواهد بود. هدف این ابزارها صدور فرمان قطعی خرید یا فروش نیست؛ بلکه کمک به سرمایهگذار برای مشاهده دقیقتر دادهها و اتخاذ تصمیم آگاهانهتر است.
سطح دوم (معاملات نیمهخودکار و استراتژیمحور) در این بخش امکان تعریف شروط ورود و خروج، طراحی استراتژی، آزمون عملکرد گذشته، تعیین حد زیان و حد سود، کنترل حجم سفارش و دریافت تأیید نهایی از کاربر توسعه مییابد. در این مدل، فناوری بخشی از فرآیند را خودکار میکند؛ اما اختیار نهایی، میزان ریسکپذیری و مسئولیت تصمیم همچنان در کنترل سرمایهگذار باقی میماند.
سطح سوم (معاملات الگوریتمی پیشرفته) ورود به این حوزه باید کنترلشده، مرحلهای و متناسب با سطح دانش و نوع مشتری انجام شود. الگوریتمی که مستقیماً به ثبت سفارش منجر میشود، باید پیش از بهرهبرداری از نظر دقت، پایداری، امنیت، رفتار در شرایط غیرعادی بازار و انطباق با مقررات ارزیابی شود. ثبت کامل رویدادها، محدودیت حجم و تعداد سفارش، امکان توقف اضطراری، کنترل دسترسی و نظارت انسانی نیز جزئی جداییناپذیر از چنین خدمتی است.
در مورد «پیشنهاد هوشمند سهام» نیز باید مرز میان تحلیل داده و توصیه سرمایهگذاری را دقیق رعایت کنیم. یک سامانه میتواند اطلاعات، شاخصها، سناریوها و هشدارهای تحلیلی را متناسب با نیاز کاربر ارائه دهد؛ اما معرفی مستقیم یک سهم بهعنوان گزینه قطعی خرید، موضوعی متفاوت و دارای مسئولیت حقوقی و حرفهای است. در قوانین بازار سرمایه، مشاوره سرمایهگذاری یک فعالیت تعریفشده و تحت نظارت است؛ بنابراین هرگونه خدمت توصیهمحور باید در چهارچوب مجوزهای لازم، اصول شناخت مشتری، سنجش میزان ریسکپذیری، مدیریت تعارض منافع و افشای روشن محدودیتهای مدل ارائه شود.
رویکرد ما به هوش مصنوعی نیز مبتنی بر «هوش مصنوعی توضیحپذیر و تحت نظارت» است. سرمایهگذار باید بداند یک هشدار یا تحلیل بر اساس چه دادهها و مفروضاتی تولید شده است. ما نمیخواهیم یک جعبه سیاه، بدون امکان ارزیابی و بدون توجه به شرایط هر مشتری، برای دارایی مردم تصمیم بگیرد. کیفیت داده، قابلیت توضیح نتیجه، حفظ محرمانگی اطلاعات، کنترل سوگیری مدل و حضور ناظر انسانی برای ما بهاندازه توان محاسباتی الگوریتم اهمیت دارد.
به همین دلیل، اولویت کوتاهمدت ما توسعه قابلیتهای تحلیلی، هشدارهای هوشمند، ابزارهای مدیریت ریسک و اجرای معاملات شرطی و استراتژیمحور است. ربات معاملهگر کاملاً خودمختار یا سامانه پیشنهاد مستقیم سهام، تنها زمانی وارد مرحله عملیاتی خواهد شد که ارزیابیهای فنی و امنیتی با موفقیت انجام شده، الزامات نظارتی رعایت شده و مسئولیت هر یک از طرفها بهطور شفاف مشخص باشد.
ما در معرفی این قابلیتها تاریخ یا وعدهای اعلام نمیکنیم که هنوز از آزمون فنی و فرآیند تصویب عبور نکرده باشد. هر خدمت جدید ابتدا باید در محیط کنترلشده آزمایش شود، سپس برای گروه محدودی از کاربران واجد شرایط در دسترس قرار گیرد و پس از ارزیابی عملکرد، بهتدریج توسعه یابد.
در نهایت، هدف ما این نیست که سامانه کمان بهجای سرمایهگذار تصمیم بگیرد؛ هدف این است که اطلاعات پیچیده بازار را به بینش قابل استفاده تبدیل کند، خطاهای قابل پیشگیری را کاهش دهد و به مشتری امکان دهد با شناخت بیشتر و کنترل دقیقتر ریسک تصمیم بگیرد. آینده معاملات هوشمند است؛ اما این هوشمندی باید شفاف، مسئولانه، امن و در خدمت منافع سرمایهگذار باشد.
