پایان محدودیت؛ حذف حجم مبنا و آغاز عصر نقدشوندگی
به گزارش بورس امروز؛ با تصمیم هیاتمدیره سازمان بورس و اوراق بهادار، یکی از قدیمیترین قواعد دستوری بازار سرمایه ایران کنار گذاشته شد. بر اساس این مصوبه، از ابتدای دیماه ۱۴۰۴ حجم مبنای تمامی نمادهای پذیرفتهشده در بورس تهران و فرابورس ایران برابر یک سهم خواهد بود و مقررات گره معاملاتی نیز از ساختار معاملات حذف میشود. حذف حجم مبنا پس از بیش از دو دهه نقد و بحث پیرامون کارکرد حجم مبنا صورت گرفت و کارشناسان آن را گامی مهم در افزایش نقدشوندگی و تسهیل فرآیند کشف قیمت میدانند.
در بازارهای جهانی، سازوکاری مشابه حجم مبنا وجود ندارد. بورسهای بزرگ مانند آمریکا و اروپا با اتکا به عمق بالای معاملات، حضور گسترده بازارگردانها و نظارت لحظهای نهادهای ناظر مانع از تغییر مصنوعی قیمتها میشوند. ابزارهایی همچون دامنه نوسان پویا یا توقف خودکار معاملات هنگام نوسان شدید، نقش کنترلکننده دارند. نمونه بارز این رویکرد، مکانیسم LULD در بازار سهام آمریکا است که محدودهای از قیمت را تعیین کرده و در صورت خروج سفارشها از آن محدوده، معاملات متوقف میشود تا بازار فرصت بازیابی پیدا کند.
حجم مبنا نخستین بار در سال ۱۳۸۲ به بازار سرمایه ایران معرفی شد. در آن زمان، بازار سهام با مشکل کمعمقی و حجم پایین معاملات مواجه بود و قیمت پایانی هر نماد برابر با آخرین معامله روز تعیین میشد. این روش امکان تغییر مصنوعی قیمت مرجع روز بعد را فراهم میکرد. برای مقابله با این ضعف، حجم مبنا طراحی شد تا تغییر قیمت تنها زمانی رسمیت یابد که در حجم قابلتوجهی از معاملات رخ داده باشد. این ابزار در سالهای ابتدایی توانست از دستکاری قیمتها جلوگیری کند و ثبات نسبی برای سرمایهگذاران خرد ایجاد نماید.
بر اساس مصوبه جدید، از ابتدای دیماه ۱۴۰۴ قیمت پایانی سهام با معامله حتی یک سهم تغییر خواهد کرد. این موضوع میتواند به افزایش تحرک بازار، تسهیل کشف قیمت واقعی و کاهش صفهای خرید و فروش منجر شود. حذف همزمان حجم مبنا و گره معاملاتی، ساختار معاملات را به استانداردهای بینالمللی نزدیکتر میکند و تجربهای سادهتر برای سرمایهگذاران رقم میزند.
با وجود مزایای قابلتوجه، کارشناسان تأکید دارند که موفقیت این تصمیم نیازمند ارتقای ابزارهای نظارتی هوشمند و افزایش شفافیت اطلاعاتی است. در بازاری که حجم مبنا حذف شده، نقش تحلیل دقیق و نظارت بر رفتارهای مشکوک اهمیت بیشتری پیدا میکند. همچنین بهبود متغیرهای کلان اقتصادی و تقویت فرهنگ سرمایهگذاری از ملزومات تداوم رونق بورس در بلندمدت خواهد بود.
فردین آقابزرگی، کارشناس ارشد بازارهای مالی، در واکنش به این خبر گفت که حذف حجم مبنا پیشتر بهصورت محدود در برخی شرکتهای فرابورسی اجرا شده بود و اکنون با تعمیم آن به کل بازار، نقدشوندگی افزایش خواهد یافت. او افزود که این تصمیم علاوه بر ارتقای گردش معاملات، موجب شفافیت بیشتر در قیمتگذاری و اعتمادسازی میان سرمایهگذاران میشود. به گفته او، هدایت سرمایههای خرد به سمت بازار سهام میتواند مانع از فعالیتهای سوداگرانه در سایر بازارها شود و افزایش عرضههای اولیه نیز یکی از ابزارهای مکملی است که سازمان بورس برای حفظ تعادل بین عرضه و تقاضا در نظر گرفته است.
این تصمیم سازمان بورس علاوه بر ارتقای گردش معاملات و نقدشوندگی، موجب ایجاد شفافیت بیشتر در قیمتگذاری، اعتمادسازی در میان سرمایهگذاران و حمایت از بازار مولد و تولید محور خواهد شد. هرچند نمیتوان آن را به معنای تعادل کامل بازار دانست، اما کارشناسان آن را گام مهمی در جهت هدایت سرمایههای خرد و تقویت کارکرد بورس تهران ارزیابی میکنند.
منبع خبر: پایگاه خبری بازار سرمایه(سنا)
