متانول، از زیان تا زیست دوباره

به گزارش بورس امروز؛ در سال‌های اخیر، به‌ویژه در دولت گذشته، تغییرات گسترده و بعضاً غیرکارشناسی در نرخ خوراک صنایع پتروشیمی اعمال شد. این تغییرات ناگهانی موجب شد صنایعی مانند اوره و متانول با افت شدید حاشیه سود مواجه شوند؛ تا جایی که صنعت متانول در آستانه زیان‌دهی قرار گرفت. این تصمیمات نه‌تنها به این صنایع آسیب زد، بلکه به کلیت بازار سرمایه نیز سرایت کرد و با کاهش اعتماد سهامداران، فشار فروش در بسیاری از نمادها افزایش یافت.

با توجه به اخبار منتشرشده مبنی بر احتمال اصلاح مجدد فرمول نرخ خوراک، در این مقاله به بررسی تأثیر این تغییرات بر سودآوری شرکت‌های پتروشیمی می‌پردازیم.

 ساختار صنعت پتروشیمی و اهمیت نرخ خوراک

صنعت پتروشیمی شامل سه بخش بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی است. خوراک این صنایع که شامل گاز و مواد مایع است، ابتدا در بخش بالادستی پالایش و فرآوری شده و سپس به‌عنوان ماده اولیه وارد خطوط تولید شرکت‌های پتروشیمی می‌شود. در مرحله میان‌دستی، محصولاتی مانند آمونیاک، متانول، بنزن و زایلن تولید می‌شوند و در ادامه، با تکمیل زنجیره تولید، محصولات پایین‌دستی با ارزش افزوده بالا نظیر اوره، کریستال ملامین، پلی‌استایرن و پلی‌پروپیلن به دست می‌آیند.

گروه اوره و متانول از جمله شرکت‌هایی هستند که خوراک گازی دریافت می‌کنند. در این شرکت‌ها، حدود ۵۰ درصد از بهای تمام‌شده به خرید گاز خوراک اختصاص دارد؛ موضوعی که اهمیت نرخ گاز خوراک را در سودآوری این شرکت‌ها به‌وضوح نشان می‌دهد.

 فرمول فعلی نرخ خوراک گازی

در حال حاضر، نرخ خوراک گازی بر اساس فرمول زیر محاسبه می‌شود:

نرخ گاز خوراک = ۵۰٪ × پارامتر اول + ۵۰٪ × پارامتر دوم

– پارامتر اول: میانگین وزنی نرخ گاز داخلی، صادراتی و وارداتی

– پارامتر دوم: متوسط قیمت گاز در هاب‌های هنری هاب (آمریکا)، آلبرتا (کانادا)، NBP (انگلستان) و TTF ((هلند)

برای این فرمول، سقف و کف قیمتی نیز در نظر گرفته شده است: کف ۷ هزار تومان و سقف معادل نرخ گاز صادراتی ایران که در حال حاضر حدود ۱۵ سنت (معادل تقریبی ۱۱ هزار تومان) است.

 اثر حذف هاب‌های اروپایی بر نرخ خوراک

با توجه به قیمت بالای گاز در اروپا، حضور دو هاب NBP و TTF در فرمول فعلی موجب افزایش میانگین نرخ خوراک شده است. در حال حاضر، پیشنهادهایی مبنی بر حذف این دو هاب مطرح شده که در صورت اجرا، نرخ خوراک از حدود ۱۵ سنت به حدود ۸ سنت کاهش خواهد یافت. این کاهش نه‌تنها موجب ثبات بیشتر در نرخ خوراک می‌شود، بلکه نوسانات فصلی ناشی از افزایش قیمت گاز در زمستان نیز کنترل خواهد شد.

با توجه به سهم ۵۰ درصدی گاز خوراک در بهای تمام‌شده، کاهش ۵۰ درصدی نرخ آن می‌تواند سودآوری شرکت‌های اوره و متانول را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

 سناریو های احتمالی برای جبران کاهش درآمد دولت

دولت ممکن است برای جبران کاهش درآمد ناشی از اصلاح فرمول نرخ خوراک، راهکارهایی نظیر موارد زیر را در پیش گیرد:

– بهره‌برداری از افزایش سودآوری و فروش شرکت‌های پتروشیمی و تزریق دلارهای صادراتی به بازار ارز

– تعیین کف قیمتی برای فرمول جدید به‌منظور حفظ سطح درآمد

– یا حتی اعمال سیاست‌های مکمل برای جلوگیری از کاهش شدید درآمدها

با توجه به تجربه‌های گذشته، دولت‌ها غالباً نگاه مصرفی و کوتاه‌مدت به صنایع بورسی داشته‌اند و منافع خود را بر منافع شرکت‌های تولیدی ترجیح داده‌اند. اکنون باید دید جزئیات فرمول جدید چگونه تدوین خواهد شد و دولت در شرایط کسری بودجه چه رویکردی برای حفظ درآمدهای خود اتخاذ خواهد کرد.

نویسنده: علی پوررمضان، تحلیلگر صندوق ترمه ایساتیس پویا

منبع: ماهنامه شماره 112 بورس امروز_ آبان ماه