قطعا یکی از مباحث مرسوم در دنیا، عرضه فرآورده های نفتی در بورس است. هرجا صحبت از شفاف سازی و دوری از رانت باشد، بهترین روش امکان عرضه محصولات در بورس است و خوشبختانه در حال حاضر برخی از فرآورده های نفتی در بورس کالا معامله می شود، اما باز وجود برخی منافع حزبی مانع از شفافیت و نظارت صد در صدی در تولید و عرضه فرآورده ها  شده است؛  در این میان احزاب و گروه ها اصلا به بخش خصوصی وقعی نمی گذارند لذا در سیاستهای کلان دیدگاه های بخش خصوصی مد نظر قرار نمی گیرد. این مساله سبب می شود تا در کشور همچنان شاهد وجود رانت باشیم، ارتباط بین دولت و بخش خصوصی در همه دولت ها در نوسان بوده است.

 

 

 

 

 

 

 

حمید ابراهیمی اصل،مدیر عامل شرکت  بازرگانی پترورامان آسیا در رابطه با موضوع صادرات قیر،با خبرنگار بورس امروز به گفتگو پرداخته است.

وضعیت کلی صادرات کشور و برنامه ریزی های توسعه صادرات ملی  

مدیر عامل شرکت  بازرگانی پترورامان آسیا گفت:متأسفانه در دولت های متوالی بعد از سال ۱۳۷۰ تفکر و مبنای تصمیمات دولتها در زمینه های اقتصادی بر اساس تفکرات حزبی و جناحی صورت پذیرفته است و یکی از مشکلات ما در بحث اقتصاد این است که وقتی دولت ها به قدرت می رسد، نه اینکه شعارهای انتخاباتی خود را پیگیری نکند، امّا بیشتر وزن قدرت به جناح درگیر و حاکم، منتقل می شود. یکی از چالش های مهم اقتصادی و صادراتی ما این است که دولت ها معمولا منافع بخش خصوصی که جوهره ملت محسوب می شود و نقش بسزایی در زمینه اشتغال زایی دارند را مد نظر قرار نمی دهند و این در تمام بخشهای اقتصادی کشور محسوس و ملموس است. همیشه نشانه هایی از حاکم بودن منافع حزبی در سطح کشور وجود داشته و دارد  و اگر هم احیانا یک تصمیم بر اساس منافع ملی صورت بپذیرد عمدتا جناح مخالف بدون در نظر داشتن این نفع ملی سعی در تضعیف جناح حاکم را دارد.

وی افزود:به عنوان مثال در دولت اصلاحات قیمت فرآورده قیر ۸۰۰ درصد گران شد و این میزان افزایش قیمت در راستای منافع ملی و قطعا ضد رانت بوده است ولی جناح مخالف چنان این تصمیم را زیر سوال برد که حد و حصر نداشت. در واقع هرجا به سمت شفافیت و رانت گریزی می رویم، جناح های مختلف علیه هم عمل می کنند. چرا باید در کشور ما علیه  فرد یا دولت برخوردار از یک تفکر اقتصادی کارا، همکاری و همسویی صورت نپذیرد و در کنار هم  قرار نگیرند؟ باید به این نکته توجه داشت که سیاست باید در راستای اقتصاد باشد نه اقتصاد در راستای سیاست. و ما دقیقا برعکس دنیا حرکت می کنیم چون در دنیا سیاست های داخلی و خارجی بر اساس منافع ملّی و توسعه اقتصادی کشورها بنا می شود. متأسفانه سیاست ما در کشور پیشرو بوده و اقتصاد به دنبال آن حرکت می کند و هیچ وقت اقدامی برای همسو و هم وزن بودن سیاست و اقتصاد صورت نگرفته است.  تمام این موارد و نقاط ضعف  سبب می شود تا نتوانیم در مباحث برندسازی، بازاریابی، توسعه بازارهای هدف و کار تیمی به نتیجه ای مبرهن و آشکار دست یابیم.

ابراهیمی اصل خاطره نشان کرد:قطعا یکی از مباحث مرسوم در دنیا، عرضه فرآورده های نفتی در بورس است. هرجا صحبت از شفاف سازی و دوری از رانت باشد، بهترین روش امکان عرضه محصولات در بورس است و خوشبختانه در حال حاضر برخی از فرآورده های نفتی در بورس کالا معامله می شود، اما باز وجود برخی منافع حزبی مانع از شفافیت و نظارت صد در صدی در تولید و عرضه فرآورده ها  شده است؛  در این میان احزاب و گروه ها اصلا به بخش خصوصی وقعی نمی گذارند لذا در سیاستهای کلان دیدگاه های بخش خصوصی مد نظر قرار نمی گیرد. این مساله سبب می شود تا در کشور همچنان شاهد وجود رانت باشیم، ارتباط بین دولت و بخش خصوصی در همه دولت ها در نوسان بوده است. با این اوصاف بخش خصوصی نه تنها با ورود فرآورده های نفتی به بورس استقبال می کند بلکه به منظور شفافیت در منافعش مصّرانه پیگیر عرضه محصولات در بورس است؛  بورس کالا زمانی موفق خواهد بود که از شفافیت محض برخوردار باشد نه اینکه بخشی از فرآورده ها در بورس عرضه شود و بخشی صورت تهاتری به فروش برسد و بخشی به عنوان سهمیه فلان ارگان یا سازمان تخصیص یابد و قص علیهذا.

 

اقدامات جبرانی بورس کالا برای جلوگیری از عرضه قیر تهاتری

مدیر عامل شرکت  بازرگانی پترورامان آسیا تاکید کرد:مسبب قیر تهاتری خود دولت است. اگر پیمانکاری، پروژه ای را انجام می دهد باید دستمزد آن را به صورت نقدی دریافت کند؛ چون دولت نمی تواند تعهد پرداخت خود را انجام دهد لذا به سمت تهاتر می­رود و پیمانکاران نیز به دلیل عدم تخصص و دانش لازم در زمینه صادرات، بالاجبار این فرآورده را در بازار داخلی و یا بازار سیاه عرضه می کنند که سبب مختل شدن بازار صادرات می شود. این مشکلات فقط مربوط به دولت خاصی نیست و در تمام ادوار تکرار شده است. لذا به رغم عرضه قیر در بورس کالا کماکان به دلیل عدم عرضه کل فرآورده ها در بورس کالا، معمولااخلال هایی در روند بازار داخلی و خارجی پیش می­آید.

 

علت نوسانات در روند توسعه صادرات

ابراهیمی اصل افزود:در واقع نظام قانونگذاری و نظام حاکمیتی با بخش خصوصی فاصله محسوسی دارد و این دو نهاد با بخش خصوصی ارتباط تنگاتنگی ندارند. در واقع به علت عدم اعتماد و باور به بخش خصوصی است که چالش ها و دغدغه های فراوانی در سطح جامعه به بار آمده است . با توجه به توقف جابجایی کالاها به وسیله کامیون، کار به جایی می رسد که هزاران تن کالای صادراتی و ترانزیتی و … در مبادی ورودی و خروجی بلاتکلیف  مانده  تا چرخه اقتصاد کشور با ضررهای هنگفتی مواجه شود .

 

دلایل عدم شکل گیری اعتماد و باور به بخش های خصوصی

وی در پاسخ گفت:به دلیل عدم احساس نیاز قانون گذار و دولت به بخش خصوصی است. یکی از چالش ها در بحث صادرات و توسعه صادرات، عدم شکل گیری ارتباط موثر بین بخش خصوصی، مجلس و دولت بوده است. به عنوان نمونه شما بررسی نمایید که میزهای صبحانه  اتاق بازرگانی به عنوان نماد و جوهره ارتباط بخش خصوصی با وزرای مختلف است و  اخیرا درسطح کشور تبدیل به یک مد و نماد شده، تاکنون چه نتایج عینی و عملی داشته ست و کدام مشکل بخش خصوصی کمرنگ شده است؟ و اما همچنان در زمینه های مختلف دغدغه ها باقی مانده است پس این میز صبحانه ها نمایشی است. در نتیجه تا زمانی که بخش خصوصی را باور نداشته باشیم و به آن به عنوان یک بازوی قوی در کشور احترام نگذاریم، این مشکلات به صورت متوالی، استمرار خواهد یافت.

 

وضعیت قیر را در بازار جهانی

مدیر عامل شرکت  بازرگانی پترورامان آسیا اشاره کرد:با توجه به برنامه ریزی های صورت گرفته در خصوص ساماندهی وضعیت قیر به پشتوانه اصل۴۴ قانون اساسی از طریق واگذاری تولید و صادرات به دو شرکت نفت پاسارگاد و نفت جی و همچنین تفویض تولید و صادرات این فرآورد به بخش خصوصی، خوشبختانه شاهد رشد کیفیت و کمیت صادرات این فرآورده هستیم. اما هنوز تا رسیدن به نقطه ایده آل کارها و اقدامات زیادی باید صورت پذیرد. در صورت رعایت برخی فاکتورها می توانیم از آنچه که در حال حاضر هستیم، پیشرفت داشته باشیم. یکی از سوالات جدی این است که به رغم برخورداری از پتانسیل های مناسب، چرا در بحث کیفیت و کمیت هنوز به نقطه ایده آل نرسیده ایم؟

ناخالصی های قیر ایرانی در بازارهای جهانی

وی افزود:به دلیل عدم نظارت و وجود روزنه های مختلف و همان فاصله ای که بین دولت و بخش خصوصی اشاره شده متاسفانه بعضا قیر کشور با ناخالصی و مواد افزودنی غیر مجاز از مبادی صادراتی عرضه می شود و چون دولت دارای مشکلات درونی و بیرونی است لذا طبعا هیچ وقت وارد چنین مسائل جزئی نمی گردد. اما این عدم نظارت برکیفیت قیر ایران، در برخی مواقع اثرات نامطلوب بر برند قیر ایرانی گذاشته است؛ بطوری که در حال حاضر بعضی شرکت های خارجی برای خرید قیر ایران واهمه داشته ودغدغه آن را دارند که آیا قیر صادراتی خریداری شده واقعا منشا پالایشگاهی دارد؟ دلیل این امر نبود برنامه جامع در زمینه کنترل کیفی و نظارت مستمر بر رعایت استاندارد ها در صادرات است.

 

سهم ایران از حوزه صادرات قیر دنیا

ابراهیمی اصل در ادامه گفت:ایران یکی از کشورهای مهم در دنیا در حوزه صادرات قیر محسوب می شود. اگر در دنیا ۳۰ تا۴۰ میلیون تُن قیر صادراتی وجود داشته باشد، ۱۰ تا ۱۵درصد این میزان توسط ایران صادر می شود که قطعاً جایگاه ویژه  ای دارد. نکته حائز اهمیت استراتژیک بودن این کالا در بعضی از کشورها است. به عنوان نمونه عدم واردات قیر در کشورهای حاشیه خلیج فارس و یا هندوستان و برخی کشور های منطقه آنها را دچار بحران می نماید. زیرا یکی از شاخصه های توسعه یافتگی در کشور ها بحث راه و راهسازی است و کالایی به این ارزشمندی و استراتژیکی بدون برنامه ریزی از لحاظ کنترل کیفی، کمّی و برندسازی در کشورمان رها شده است.

وی تاکید کرد:از سال ۸۴ تاکنون فقط دو شرکت نفت جی و نفت پاسارگاد  در عرصه تولید قیر صاحب برند شده اند و پس از گذشت ۱۳ سال از اجرای خصوصی سازی، هنوز نتوانسته ایم یک برند سوم در تولید قیر را در ایران و منطقه ایجاد کنیم. البته شاهد فعالیت خیلی از شرکت های تولیدی با نام های مختلف هستیم؛ ولی هیچ یک به عنوان برند منطقه ای یا جهانی پذیرفته نشده اند و دلیل این امر، رقابت های غیر متعارف در بین بخش خصوصی و رها کردن این صنعت به حال خود است، بطوری که هیچگاه به این کالای استراتژیک و صادراتی به صورت کلان نگریسته نشده است.