همزمان با افزایش ۱۰ درصدی انواع لاستیک‌های ایرانی در بازار، قیمت انواع روغن موتور ایرانی نیز حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است اما قیمت فیلتر افزایشی نداشته است.

در آشفته بازار ارز و تلاطمات اقتصادی که از اواخر زمستان سال ۹۶ آغاز شد، تقریبا تمام کالاهای مصرفی با افزایش نرخ روبرو شدند. در این بین اما روانکارها، گویی توان ماهیگیری بیشتری از آب گل آلود نوسانات نرخ ارز داشتند چراکه هر بار در ۱۸ ماه اخیر به بهانه های مختلف، برچسب قیمتشان تغییر کرد. یک بار به بهانه نبود مواد اولیه وادتیوها، بار دیگر به بهانه افزایش نرخ لوبکات و سایر مواد اولیه و اخیرا هم به بهانه تغییر نرخ مصوب.

نکته جالب توجه اینکه تا قبل از جدیدترین افزایش نرخ رسمی روانکارها، تولیدکنندگان این محصول اذعان داشتند که از ابتدای سال ۹۳ تا تابستان ۹۷ هیچ افزایش نرخی در تولیدات خود نداشته اند. اما بررسی‌های میدانی در اواسط سال گذشته نشان از آن داشت که اگر به طور میانگین هزینه تعویض روغن یک خودروی پراید در انتهای سال ۹۶ در حدود ۵۰ تا ۷۰ هزار تومان تمام می‌شد، در میانه سال ۹۷ به محدوده ۱۲۰ تا ۱۵۰ هزار تومان افزایش یافته است.

در این زمان بود که علیرضا نیک آئین رئیس اتحادیه تعمیرکاران خودرو با اشاره به تاثیر نوسانات نرخ دلار و افزایش قیمت مواد اولیه در پالایشگاه ها بر افزایش قیمت پایه بسیاری از روغن های موتور خودرو، اظهار داشت: علاوه بر این، هزینه های حمل و نقل نیز افزایش یافته است که در مجموع قیمت روغن موتور خودرو بیش از ۴۰ درصد گران شده است. وی در این زمان هشداری به مسئولین و مردم داد که البته چندان جدی گرفته نشد و این بود که گرانی روغن باعث شده تا برخی فروشندگان برای سودجویی بیشتر عرضه را کاهش داده اند و همین امر عاملی است تا روغن در بازار به وفور یافت  نشود چرا که عده ای به طمع گران  شدن، اقدام به  احتکار روغن موتور کرده اند.

رئیس اتحادیه تعمیرکاران خودرو با اعلام اینکه با افزایش قیمت روغن موتور، بازار فروش روغن های تقلبی نیز در سطح بازار رونق یافته است، افزود: روغن های تقلبی خودرو را به هیچ عنوان نمی‌توان از روغن‌های اصل تشخیص داد. این موضوع ضربه بزرگی را به تعمیر خودرو خواهد زد. به نحوی که تعمیرکار گیربکس و موتور خودرو را تعمیر کرده اما وقتی روغن تقلبی استفاده می‌شود خودرو بعد از طی چند کیلومتر باز خراب شده و باید راهی تعمیرگاه شود. گفتنی است ازآنجاکه قیمت روغن های تقلبی ارزان تر از روغن‌های اصل است و همین موضوع عاملی می شود که رغبت مردم به خرید آنها بیشتر شود. در این زمینه باید واحدهای نظارتی تمرکز زیادی را به مراکز توزیع روغن داشته و مانع ورود روغن‌های تقلبی به بازار شوند.

در اینجا بود که علاوه بر معضل گرانی پی درپی روغن موتور در بازار آزاد، جولان روغن های تقلبی و همچنین احتکار روغن موتور به نابسامانی بازار این محصول دامن زد.

افزایش نرخ در روانی روغن و حرکت لاستیک

اما در لابه لای گرانی های سال گذشته، رئیس اتحادیه فروشندگان لاستیک، روغن و فیلتر خودرو در تابستان ۹۷ از افزایش ۱۰ درصدی قیمت روانکارها خبر داد و گفت: همزمان با افزایش ۱۰ درصدی انواع لاستیک‌های ایرانی در بازار، قیمت انواع روغن موتور ایرانی نیز حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است اما قیمت فیلتر افزایشی نداشته است.
داوود سعادتی نژاد گفت: قیمت روغن موتور از سوی کارخانه‌ها افزایش یافته است و این افزایش از قیمت درج شده بر روی قوطی های روغن مشخص است مثلا اگر قبلا قیمت یک قوطی روغن ۳۸ هزار تومان قید شده بود، در حال حاضر قیمت روی همان قوطی ۴۲ هزار تومان است.
وی در این زمان اظهار داشت:  ما از سازمان حمایت از حقوق مصرف کننده درخواست افزایش قیمت ۱۰ درصدی روغن را داشتیم اما تا کنون ابلاغیه ای به ما اعلام نشده است، لذا افزایش قیمت اعمال شده که در بازار مشهود است از سوی سازمان حمایت از حقوق مصرف کننده به صورت مصوب اعلام نشده است.

همه این موارد در حالی است که دبیر انجمن تولید کنندگان روانکار در حاشیه نمایشگاه بین المللی نفت سال جاری اذعان داشته که تولیدکنندگان روغن موتور در سال گذشته تنها ۹ درصد به صورت مصوب و رسمی افزایش نرخ گرفته است. ولی هیچ گاه پاسخ این سوال داده نشد که اگر روانکارها از سال گذشته تا کنون تنها ۹ درصد به صورت رسمی افزایش نرخ گرفته اند، پس چرا در بازار آزاد شاهد جهش سه برابری روغن موتور هستیم؟

در این باره علی بختیار عضو کمیسیون انرژی مجلس گفت: مواد اولیه روغن موتور به صورت ارزی وارد کشور نمی شود که قیمت این محصول افزایش یابد، بنابراین افزایش خودسرانه ۲ تا ۳ برابری روغن موتور ناشی از ضعف نظارتی است. وی با اشاره به افزایش قیمت برخی فرآورده های نفتی، گفت: برخی از تصمیمات و گران کردن قیمت برخی محصولات استحصال شده از نفت کاملا جنبه غیرقانونی داشته و مجلس در برخی موارد مجبور شده برای جلوگیری از گرانی ها طرح تهیه کند.

عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه دامنه گرانی ها به قیر نیز رسیده است، افزود: در بودجه سال ۹۷ حدود ۳ هزار میلیارد تومان قیر رایگان به برخی دستگاه ها اختصاص یافت تا ۴ میلیون تن قیر به صورت رایگان در اختیار بخش های مختلف قرار گیرد اما به دلیل اینکه قیر توسط برخی شرکت ها گران شده است میزان تناژ پایین آمده است.

قیر هم گران شد

وی با تاکید بر اینکه قیمت قیر یا قیمت سایر فرآورده های نفتی همانند روغن موتور نیز نباید افزایش یابد، ادامه داد: گرانی قیر در آسفالت جاده ها، معابر روستایی، بزرگراه ها و شهرداری ها تاثیر گذاشته است که بر این اساس طرح استفساریه ای توسط نمایندگان تدوین و در کمیسیون انرژی مصوب شد مبنی بر اینکه آیا این ۳ هزار میلیارد تومان با همان قیمت گذشته باشد یا خیر؟ که در پاسخ آن “بله” عنوان شده است، به دلیل اینکه قیمت محصولات تولیدی داخلی تابع قیمت های صادراتی نیست که عنوان شود به قیمت دلار وابسته است.

نماینده مردم گلپایگان در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه قیمت قیر یا قیمت سایر فرآورده های نفتی همانند روغن موتور نیز نباید افزایش یابد، اظهار داشت: مواد اولیه روغن موتور به صورت ارزی وارد کشور نمی شود که قیمت این محصول افزایش یابد بنابراین افزایش خودسرانه ۲ تا ۳ برابری روغن موتور ناشی از ضعف نظارتی است.

وی با اشاره به این موضوع که سازمان تعزیرات حکومتی باید با متخلفان برخورد کند، افزود: وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان حمایت از مصرف کننده باید نظارت های لازم را انجام دهد تا قیمت محصولاتی همانند روغن موتور افزایش نیابد و سازمان تعزیرات حکومتی باید با متخلفان برخورد کند.

عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، تصریح کرد: رویه ای در بخش های مختلف تولیدات نفتی ایجاد شده است که به رغم عدم افزایش قیمت مواد اولیه محصولات نهایی همانند روغن موتور گران شده است که کمیسیون انرژی و صنایع و معادن به افزایش قیمت روغن موتور نیز ورود می کنند.

ارز دولتی در روانکارها

در این بین خالی از لطف نیست که نگاهی به نحوه و میزان تخصیص ارز دولتی از ابتدای سال گذشته تا کنون به شرکت های روانکار داشته باشیم چراکه  بررسی ها نشان می دهد از سال گذشته تاکنون، قیمت انواع روغن موتور در بازار با افزایش قابل توجهی روبرو شده است. این در حالی است که بر اساس آمار منتشر شده توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر دریافت کنندگان ارز دولتی، شرکت های تولیدی روانکار از ابتدای سال گذشته تا ۱۱ اردیبهشت سال جاری بالغ بر ۹۲ میلیارد تومان ارز دولتی دریافت کرده اند.

در این گزارش آمده است شرکت نفت پارس به مبلغ ۱۵٫۵۱۰٫۰۲۳٫۱۲۶ تومان ارز دولتی از ابتدای سال گذشته تا ۱۱ اردیبهشت سال جاری دریافت کرده که به ترتیب شامل  ۶۱۸,۴۲۰,۲۸۳ وون کره جنوبی (معادل ۲,۲۱۵,۷۹۹,۸۷۳ تومان) ، ۴۴,۰۵۰,۲۴۰٫۰۰ روپیه هند (معادل ۲,۶۴۳,۰۱۴,۴۰۰ تومان)، ۱,۷۷۷,۳۷۷ یورو (معادل ۸,۳۵۱,۶۷۰,۹۱۸ تومان)، ۲۱۱۲۰۲۵۶ روبل روسیه (معادل ۱,۳۶۲,۲۵۶,۵۱۲٫۰۰ تومان) و ۱۶۳۶۰۰۹٫۴۴یوان چین (معادل ۱۰۱۵۹۶۱۸۶۲تومان) است.

شرکت کراپ ایران دیگر شرکت تولیدی روانکار نیز مجموعا بالغ بر ۲٫۶۷۰٫۲۸۶٫۷۲۰ تومان ارز دولتی دریافت کرده است. این شرکت روغنی در مجموع ۳۹۲۳۰۶۸۸۰وون کره جنوبی (معادل ۱,۴۰۴,۶۷۰,۷۲۰تومان) و ۲۶۹,۲۸۰ یورو (معادل ۱,۲۶۵,۶۱۶,۰۰۰ تومان) از یارانه ارزی برخوردار شده است.

نفت بهران

اما پیش از همه این ها شرکت نفت بهران با دریافت ۳۳٫۲   میلیارد تومان در رتبه اول دریافت ارز دولتی در بین روانکارها قرار دارد. این شرکت نیز ۳,۹۵۲,۹۹۹یورو (معادل ۱۸,۵۷۹,۰۹۸,۹۶۶ تومان )، ۲۰۷,۸۷۷,۷۹۲٫ روپیه هند (معادل ۱۲,۴۷۲,۶۶۷,۵۳۲تومان) و ۶۹,۸۵۴,۴۰۰ ین ژاپن (معادل ۲,۶۵۱,۶۷۳,۰۲۴ تومان) ارز دولتی از سال گذشته تا ۱۱ اردیبهشت سال جاری دریافت کرده است.

نفت ایرانول

پس از آن شرکت نفت ایرانول است که در این مدت از ۱۸ میلیارد تومان یارانه ارز بهره برده است. این شرکت نیز مجموعا ۱۱۸,۸۹۶,۰۹۰ روپیه هند (معادل ۷,۱۳۳,۷۶۵,۴۰۰تومان) ، ۲,۲۱۱,۸۸۹یورو (معادل ۱۰,۳۹۵,۸۷۹,۱۹۳ تومان) و ۶۸۸,۶۲۰ یوان (معادل ۴۲۷,۶۳۳,۰۲۰ تومان) دریافت کرده است.

در انتهای این گروه نفت ری سان است که در این مدت ۱۱ میلیارد تومان ارز دولتی به خود دیده است. این شرکت در حدود ۷,۲۷۲,۵۷۹ یوان (معادل ۴,۵۱۶,۲۷۱,۵۰۳ تومان) و ۱,۴۵۷,۵۷۷ یورو (معادل ۶,۸۵۰,۶۱۲,۴۶۴ تومان) ارز یارانه ای دریافت کرده است.

این موارد درحالی است که در بازار آزاد از سال گذشته تاکنون شاهد افزایش چندین برابری قیمت روغن موتور هستیم. از یک سو تولیدکنندگان اعلام نارضایتی از عدم افزایش نرخ دارند و از سویی دیگر مصرف کنندگان هر روز با افزایش نرخ سرسام آور محصولات روانکاری مواجهه اند.

راه های بسته به بازار

اما داستان به همین جا ختم نمی شود، داستان روغن‌موتورهایی که پس از فروش توسط شرکت‌های بزرگ‌، ‌راهی به بازار پیدا نمی‌کنند. بازار برای مصرف‌کنندگان نهایی و حتی یک پله بالاتر یعنی تعویض روغنی‌ها تشنه برخی مدل‌ها و برندهای روغن‌موتور است، ‌اما از سوی دیگر گزارش‌ها حکایت از تزریق روغن موتور توسط چهار شرکت بزرگ پالایشگاهی به بازار دارد. به‌ راستی این روغن‌ها کجا می‌روند و چرا رد و نشانی از آنها در بـــــازار دیده نمی‌شود؟

تا جایی‌که قیمت برخی روغن‌های پرطرفدار در بازار رو به افزایش است و مصرف‌کننده نهایی باید هزینه‌ای به‌ مراتب بالاتر از آنچه سازمان حمایت و سازمان تعزیرات برای فروش روغن‌ها مد نظر دارد، پرداخت کند. پشت پرده تمام این اتفاقات،

واسطه ها و سودجویانی قرار دارند که با خریدهای عمده از شرکت‌های تولیدکننده روانکار در کشور، ‌اقدام به انبار کردن کالاها می‌کنند تا در یکی، دو ماه آینده با موج سواری بر افزایش رسمی قیمت‌ها  سودهای کلانی را به جیب بزنند.

بررسی‌های صورت‌گرفته از بازار روانکارها در پایتخت و دیگر کلانشهرها حکایت از نفوذ بالای برخی عاملین فروش‌ پرنفوذ دارد. نمایندگانی که با خریدهای میلیاردی اقدام به جمع‌آوری محصول از کارخانه‌های تولیدکننده می‌کنند و با احتکار و انبارداری کالاها،‌ به روزشماری برای تصویب رسمی افزایش قیمت روانکارها توسط دولت نشسته‌اند تا بتوانند در موعد مناسب کالاهای انبار شــــده را با قیمت‌های جدید وارد بازار کنند.

افزایش نرخ روانکارها

این همه گرانی و افزایش نرخ های غیر رسمی کم بود که خبر آمد دلیل توقف چهار نماد روانکار در بورس به دلیل افزایش نرخ رسمی است. پس از این بود که بطور رسمی روانکارها ۷۰ درصد افزایش نرخ گرفتند آن هم چراغ خاموش و به دور از هیاهوی رسانه ای. در این رابطه اخیرا رئیس اتحادیه مکانیسین‌های تهران اظهار کرد: به صورت چراغ خاموش و در سکوت اطلاع‌رسانی، شرکت‌های تولیدکننده روغن موتور محصولات خود را تا ۷۰ درصد گران کرده‌اند. در نتیجه رسما افزایش قیمت مصرف کننده برای محصولات روانکار دیزلی به میزان ۶۰ درصد و برای محصولات روانکارهای بنزینی به میزان ۷۰ درصد مورد تایید سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان قرار گرفت. البته باید تاکید کرد که پیش از این نیز  قیمت روغن موتور در بازار افزایشی قابل توجه داشت و با مراجعه به مراکز تعویض روغن با این گفته مواجه می شدید که واسطه گری در نحوه توزیع و عرضه روغن موتور منجر به افزایش دوبرابری قیمت این ماده مصرفی در طول یکسال گذشته شده است. از این رو حالا مشخص نیست که با صدور مجوز افزایش ۷۰ درصدی، قیمت روغن موتور در بازار آزاد تا چه حد افزایش خواهد یافت؟

چندسوال اساسی

اما چند سوال اساسی همچنان بدون پاسخ از سوی تولیدکنندگان روغن موتور بر جای مانده است:

با وجود اذعان تولیدکنندگان این محصول به عدم افزایش نرخ رسمی روغن موتور از سال گذشته تاکنون، پس چگونه باید جهش بیش از سه برابری قیمت روانکار در بازار آزاد را توجیه کرد؟

تولیدکنندگان صراحتا اعلام داشته اند که روغن را به نرخ مصوب به عاملان فروش خود واگذار می کنند، پس چرا به رغم نظارت هایی که از سوی آنان صورت پذیرفته، بازهم شاهد جولان دلالان و واسطه ها در این بازار کوچک و قابل رصد هستیم؟

همانطور که در بالا ذکر شد، شرکت های روانکار، در سال گذشته بالغ بر ۹۲ میلیارد تومان ارز دولتی دریافت کرده اند (معادل ۳۰۰ میلیارد تومان ارز آزاد). آن ها همچنین مدعی ورود ارز از طریق صادرات به کشور نیز هستند. اما تا کنون هیچ گزارش شفافی از نحوه و میزان واردات ارز از سوی این گروه نبوده ایم.

سوال آخر اینکه بررسی صورت های مالی شرکت های روانکار حاکی از آن است که این شرکت ها پس از قطع شدن ارز دولتی در سال گذشته، از شرکت ملی پالایش و پخش یارانه خوراک دریافت نموده اند. پس چرا این موضوع خود را در کاهش قیمت روغن موتور نشان نداد؟