شرکت ملی نفت در مسیر بورس؛ فرصت بزرگ یا چالش ساختاری؟
به گزارش بورس امروز؛ موضوع عرضه سهام شرکتهای بزرگ دولتی از جمله شرکت ملی نفت و شرکت ملی گاز در بازار سرمایه، با اظهارات اخیر رئیس سازمان بورس بار دیگر در کانون توجه فعالان اقتصادی قرار گرفته است. این ایده که از سالها پیش مطرح بوده، با هدف گسترش عمق بازار سرمایه و ایجاد مسیرهای تازه برای تأمین مالی پروژههای بزرگ انرژی مطرح شده است. با این حال، کارشناسان معتقدند تحقق چنین طرحی نیازمند اصلاحات گسترده در ساختار حقوقی و مالی صنعت نفت است.
یکی از نخستین موانع در مسیر ورود شرکت ملی نفت به بورس، ماهیت متفاوت این شرکت نسبت به شرکتهای نفتی بزرگ جهان است. در بسیاری از کشورها ارزش شرکتهای نفتی بر پایه میزان ذخایر اثباتشده نفت و گاز محاسبه میشود. اما در ایران، طبق قوانین موجود، منابع نفت و گاز در زمره انفال و داراییهای عمومی کشور قرار دارند. به همین دلیل شرکت ملی نفت مالک این منابع به شمار نمیرود و تنها مسئول توسعه، استخراج و مدیریت آنهاست. این مسئله باعث میشود ارزشگذاری این شرکت در چارچوب استانداردهای بازار سرمایه با پیچیدگیهای جدی مواجه شود.
از سوی دیگر، مسئله شفافیت مالی نیز از چالشهای مهم به شمار میرود. بازار سرمایه بر پایه انتشار دقیق اطلاعات مالی فعالیت میکند، در حالی که ساختار مالی صنعت نفت در ایران به دلیل ارتباطات گسترده با بودجه عمومی دولت، صندوق توسعه ملی و شرکتهای زیرمجموعه، پیچیدگیهای زیادی دارد. به همین دلیل تعیین دقیق سود و زیان و تفکیک هزینههای عملیاتی از هزینههای حاکمیتی بدون اصلاح روابط مالی میان دولت و شرکت ملی نفت کار سادهای نیست.
در کنار این مسائل، شرایط تحریمی نیز مانعی جدی برای افشای اطلاعات محسوب میشود. بسیاری از دادههای مرتبط با صادرات نفت، قراردادهای فروش و مسیرهای انتقال محمولهها به دلیل ملاحظات تحریمی محرمانه تلقی میشوند. این در حالی است که حضور در بازار سرمایه نیازمند انتشار شفاف اطلاعات برای سهامداران و سرمایهگذاران است. همین تضاد میان الزام به شفافیت و ضرورت حفظ محرمانگی، یکی از مهمترین چالشهای احتمالی برای عرضه سهام این شرکت به شمار میرود.
نکته مهم دیگر، نقش حاکمیتی شرکت ملی نفت در سیاستهای کلان انرژی کشور است. این شرکت علاوه بر فعالیت اقتصادی، وظایفی مانند توسعه میادین مشترک، تأمین خوراک صنایع داخلی و اجرای پروژههای راهبردی را بر عهده دارد. در مقابل، سهامداران در بازار سرمایه عمدتاً انتظار سودآوری و بازده اقتصادی دارند. این تفاوت در اهداف میتواند در برخی موارد تعارضهایی میان تصمیمات مدیریتی و انتظارات سهامداران ایجاد کند.
با توجه به این چالشها، برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند به جای عرضه مستقیم و یکباره شرکت ملی نفت در بورس، از روشهای تدریجی برای حضور صنعت نفت در بازار سرمایه استفاده شود. برای مثال، عرضه سهام شرکتهای تابعه، تشکیل شرکتهای پروژه برای توسعه میادین خاص یا واگذاری بخشی از شرکتهای خدمات فنی و مهندسی میتواند راهکارهایی عملیتر برای جذب سرمایه باشد.
در مجموع، اگرچه ورود شرکت ملی نفت به بورس میتواند تحول قابل توجهی در بازار سرمایه ایران ایجاد کند، اما تحقق این هدف نیازمند اصلاحات گسترده در ساختار مالی، تعیین تکلیف روابط مالی با دولت و ایجاد شفافیت در صورتهای مالی است. از همین رو، بسیاری از تحلیلگران معتقدند این طرح تنها در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم و طی یک مسیر تدریجی قابل اجرا خواهد بود.
منبع: تسنیم
