جنگ تحمیلی و تقویت رویکرد شرقگرایی در سیاست خارجی ایران
به گزارش بورس امروز؛ جنگهای تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، به نقطهای تعیینکننده در روند سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شد. این رویارویی که با حمایت آشکار و پنهان برخی کشورهای غربی همراه بود، بار دیگر نشان داد اتکا به غرب نمیتواند تضمینکننده منافع راهبردی ایران باشد.
در سالهای گذشته، مجموعهای از فشارهای اقتصادی، تحریمهای گسترده، جنگ رسانهای و تهدیدهای نظامی علیه ایران شکل گرفته است. این روند، ضرورت حرکت فعالتر به سمت تقویت روابط با کشورهای شرقی را بیش از گذشته نمایان کرد.
مهدی صفری، معاون پیشین وزارت امور خارجه، با اشاره به این موضوع معتقد است ایران میتواند با رویکردی هوشمندانه سطح همکاریهای اقتصادی و تجاری خود با چین را افزایش دهد. به گفته او، در دوره ریاستجمهوری شهید سیدابراهیم رئیسی، زمینه گسترش روابط راهبردی با چین و همچنین کشورهای همسایه فراهم شد.
یکی از مهمترین بسترهای این همکاری، سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین است که در سال ۲۰۲۱ امضا شد. طبق این توافق، چین برای سرمایهگذاری گسترده در حوزههایی مانند انرژی، زیرساخت، فناوری و نظام مالی ایران اعلام آمادگی کرده است؛ رقمی که در برخی برآوردها تا ۴۰۰ میلیارد دلار عنوان میشود.
در همین حال، روابط ایران با روسیه نیز در سالهای اخیر ابعاد جدیدی یافته است. در جریان جنگ اخیر، انتقال حدود دو میلیون تن گندم و روغن از سوی روسیه از طریق بنادر شمالی ایران به تأمین امنیت غذایی کشور در شرایط فشار اقتصادی کمک کرد. علاوه بر این، همکاریهای فناورانه میان دو کشور نیز به تقویت توان بازدارندگی ایران کمک کرده است.
شعیب بهمن، کارشناس مسائل بینالملل، همکاریهای ایران و روسیه را در چهار حوزه اصلی شامل انرژی، امنیت غذایی و غلات، تجارت و ترانزیت، و همچنین بخشهای صنعتی و فناوری قابل گسترش میداند. فعالسازی کریدور بینالمللی شمال–جنوب و مسیرهای حملونقل از طریق دریای خزر از جمله دستاوردهای مهم این همکاریها به شمار میرود.
در همین زمینه، حسین آجرلو نیز با اشاره به تجربه روابط ایران با قدرتهای جهانی تأکید میکند که همکاری با کشورهای شرقی دستاوردهای ملموستری برای ایران به همراه داشته، در حالی که سالها مذاکره با غرب اغلب بدون نتیجه مشخص باقی مانده است. به گفته او، سیاست نگاه به شرق به معنای وابستگی نیست، بلکه رویکردی برای ایجاد توازن در سیاست خارجی و استفاده از ظرفیتهای موجود در نظام بینالملل است.
در دوره دولت شهید رئیسی نیز عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای و همچنین گسترش همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، جایگاه ایران را در ساختارهای اقتصادی و امنیتی شرق تقویت کرد. این نهادها بازارهای گستردهای را در اختیار اعضا قرار میدهند که تا حد زیادی مستقل از نظام مالی تحت سلطه غرب عمل میکنند.
در سطح جهانی نیز نشانههایی از تغییر موازنه قدرت مشاهده میشود. در دیدار اخیر رئیسجمهور چین با وزیر خارجه روسیه، شرایط بینالمللی «آشفته» توصیف شد و دو طرف بر تقویت همکاریهای راهبردی برای دفاع از منافع مشترک تأکید کردند؛ موضوعی که از شکلگیری نظم جدید در روابط بینالملل حکایت دارد.
در چنین شرایطی، بسیاری از تحلیلگران معتقدند افزایش فشارهای غرب عملاً موجب شده کشورهای شرقی تعاملات بیشتری با ایران برقرار کنند. همکاریهای اقتصادی، ترانزیتی، انرژی و تأمین کالاهای اساسی از جمله حوزههایی است که در این چارچوب توسعه یافته است.
بر همین اساس، تقویت روابط با شرق در عین حفظ استقلال و پرهیز از وابستگی، به عنوان یکی از مسیرهای ایجاد توازن در سیاست خارجی ایران مطرح میشود. این رویکرد میتواند به ایران کمک کند تا در فضای در حال تغییر نظام بینالملل، نقش فعالتر و تأثیرگذارتری ایفا کند.
منبع: خبرگزاری فارس
