تنگه هرمز؛ گلوگاهی کوچک که اقتصاد جهان را به لرزه انداخت
به گزارش بورس امروز؛ وقتی نخستین خبرها درباره عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل و تشدید تنشها در خلیج فارس انتشار یافت، بسیاری آن را یک رویارویی محدود و کوتاهمدت میدیدند. اما همان روزهایی که کشتیها پشت ورودی تنگه هرمز صف کشیدند و عبورشان را به تعویق انداختند، معلوم شد که بحران پیشِرو بیش از آنکه امنیتی باشد، ماهیتی اقتصادی دارد.
این آبراه کوچک که سهم بزرگی از تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند، هفتههاست در وضعیتی نیمهمسدود قرار دارد؛ رخدادی که آثار تکانهوار آن به سرعت در قیمت انرژی و روند بازارهای جهانی دیده شد.
در ابتدا نگاهها به سمت هزینههای نظامی رفت. برآوردهای مراکز پژوهشی نشان میداد تنها در دوازده روز نخست عملیات، میلیاردها دلار هزینه نظامی ثبت شده و این فشار در صورت ادامه تنش میتواند برای خانوارهای آمریکایی بار مالی قابل توجهی ایجاد کند. اما همانطور که برخی اقتصاددانان هشدار داده بودند، هزینه اصلی نه در بودجه دفاعی، بلکه در صورتحساب ماهانه مصرفکنندگان نمایان خواهد شد.
پس از محدودشدن عبور نفت از هرمز، خانوادههای آمریکایی با افزایش هزینههای انرژی روبهرو شدند؛ هزینههایی که طبق تخمینها در ماههای آینده میتواند چند برابر شود. قیمت گازوئیل با رشد چشمگیر به سطحی رسید که احتمال افزایش بیشتر آن نیز وجود دارد. بنزین نیز از مرزهای روانی گذشته و سناریوهای قیمتی بالاتری برای آن مطرح شده است. این تغییرات تنها به رانندگان فشار نمیآورد؛ بخش بزرگی از حملونقل کالا در آمریکا وابسته به کامیونهاست و هر جهش در قیمت سوخت، چند هفته بعد در قیمت مواد غذایی، پوشاک و کالاهای مصرفی ظاهر میشود.
در جبهه دیگری از بازار، محدودیتهای ایجادشده در خلیج فارس بر قیمت کود شیمیایی نیز اثر گذاشت. چون بخش مهمی از مواد اولیه این صنعت از منطقه تأمین میشود، نرخ کود با افزایش قابل توجهی مواجه شده است. کشاورزانی که خریدهای خود را پیشتر انجام داده بودند فعلاً در اماناند، اما گروهی که اکنون نیاز به تأمین کود دارند با قیمتهای جدید روبهرو شدهاند؛ پیامدی که چند ماه بعد در هزینه محصولات کشاورزی دیده خواهد شد.
بازارهای مالی نیز از ضربات این بحران در امان نماندهاند. تنها طی چند هفته، ارزش بخشی از سهام در آمریکا کاهش قابل توجهی داشت و صندوقهای بازنشستگی و سرمایهگذاری خانوارها نیز از این افت بینصیب نماندند. دلیل اصلی این عقبنشینی، نگرانی از افزایش قیمت انرژی و تداوم شرایط نامطمئن در مسیر حملونقل نفت و گاز بود.
آتشبسی که بهطور موقت اعلام شد توانست تا حدودی از شدت تنشها بکاهد، اما وضعیت عبور کشتیها همچنان مبهم است و این ابهام اجازه نمیدهد بازارها به آرامش پایداری برسند. زیرساختهای آسیبیافته گاز در منطقه نیز هنوز بهطور کامل ترمیم نشده و همین موضوع اروپا را درباره تأمین انرژی زمستانی نگران کرده است.
برای فدرال رزرو، این وضعیت یک معادله پیچیده ایجاد کرده است. انتظارات تورمی در میان مردم افزایش یافته، اما تصمیمگیری درباره نرخ بهره دشوارتر از همیشه است: افزایش نرخها میتواند اقتصاد را به سمت رکود ببرد و ثابتنگهداشتنشان خطر تداوم تورم را بالا میبرد. برخی مطالعات هشدار دادهاند که تداوم بستهبودن هرمز حتی برای یک فصل میتواند تورم را بهشدت افزایش دهد و قیمت نفت را به سطوح بیسابقهای برساند.
اکنون بسیاری از تحلیلگران این رویداد را سومین شوک بزرگ انرژی پس از بحران کرونا و جنگ اوکراین میدانند. دولتها در اروپا ناچار شدهاند برای مدیریت فشار بر شهروندان، مالیات سوخت را کاهش دهند یا بستههای حمایتی جدید ارائه کنند. صندوق بینالمللی پول هم اعلام کرده کشورهایی با اقتصادهای آسیبپذیرتر بیشترین فشار را متحمل خواهند شد.
در نهایت، روشن است که مسئله فراتر از تنشهای نظامی است. تنگه هرمز با وجود موقعیت کوچک جغرافیاییاش، نقشی تعیینکننده در گردش انرژی جهان دارد. تا زمانی که این مسیر مهم بهطور کامل امن و باز نشود، آثار اقتصادی این بحران همچنان احساس خواهد شد و جهان با یک واقعیت تازه روبهرو است: گاهی یک آبراه باریک، میتواند سرنوشت اقتصاد جهانی را دگرگون کند.
منبع: تسنیم
