توقف تولید ۴۰% پتروشیمی؛ صنعت در انتظار تدبیر
آسیبدیدگی مجموعههای پتروشیمی مارون، امیرکبیر، فجر انرژی، تندگویان و بخشی از زیرساختهای بندر امام، اثرات گستردهای بر کل زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی کشور برجای گذاشته است. این وقایع که منجر به توقف تولید بین ۲۵ تا ۴۰ درصدی محصولات پایه و میانی شده، نگرانیهای جدی را برای صنایع پاییندستی و بخش لجستیک به همراه داشته است.
در همین راستا محمد مهاجر، تحلیلگر کارگزاری پیشرو، در گفتوگو با رسانه بورس امروز، اظهار داشت: با آسیب به پتروشیمیهای مارون (با سرمایه ۱۱۲ همت)، امیرکبیر (۵۲ همت)، فجر انرژی (۴۹.۸ همت)، تندگویان (۲۵.۵ همت) و همچنین بخشهایی از زیرساختهای بندر امام، بخش قابل توجهی از تولید محصولات پتروشیمی از مدار خارج شده است.
وی تخمین میزند که این میزان میتواند بین ۲۵ تا ۴۰ درصد از تولیدات پایه و میانی صنعت پتروشیمی را شامل شود. این مجتمعها نقش محوری در تولید اتیلن، پروپیلن، پلیاتیلنها، مشتقات اتیلن (مانند MEG و PET) و همچنین تأمین یوتیلیتیها دارند.
به گفته تحلیلگر کارگزاری پیشرو، سهم مارون و امیرکبیر در تولید الفینها، بندر امام در تولید انواع پلیاتیلن، PVC و مواد شیمیایی پایه و تندگویان به عنوان تولیدکننده انحصاری PTA، PET و بخشی از الیاف پلیاستر، چشمگیر است. فجر انرژی نیز به عنوان مرکز تأمین بخار، آب صنعتی، نیتروژن و برق منطقه ماهشهر، نقشی حیاتی ایفا میکند.
مهاجر پیشبینی میکند که این آسیبها منجر به خروج حدود ۴۰ درصد از ظرفیت اتیلن و پروپیلن، تا ۷۰ درصد از PET و PTA، و حدود ۳۰ درصد از پلیاتیلنها از مدار تولید شود.
در خصوص خوراک واحدهای آسیبدیده (اتان، متان، گاز)، مهاجر معتقد است که در صورت سالم ماندن خطوط انتقال، امکان هدایت این خوراک به سایر مجتمعهای بالادستی در عسلویه، بوشهر و خارک وجود دارد، اما ظرفیت این واحدها محدود است و توان جذب تمام خوراک مازاد را نخواهند داشت.
وی همچنین نسبت به آسیب به خطوط انتقال یا ایستگاههای تقویت فشار هشدار داده و بیان میکند که در صورت وقوع چنین آسیبی، بخشی از خوراک به ناچار از مدار خارج شده یا سوزانده خواهد شد که این امر میتواند منجر به کاهش بیشتر فشار گاز در شبکه صنعتی و افت عرضه به واحدهای پاییندستی شود.
تحلیلگر کارگزاری پیشرو، کمبود مواد اولیه در صنایع پاییندستی را یکی از جدیترین پیامدهای این حادثه عنوان میکند. توقف واحدهای الفینی و تولیدکنندگان پلیمر در ماهشهر و بندر امام، تولیدکنندگان پلیاتیلنها، محصولات فیلم و بستهبندی، الیاف پلیاستر، بطری PET، رزینها، مواد شوینده، چسب و کامپاندها را با کمبود مواجه خواهد کرد. مهاجر برآورد میکند که کمبود مواد اولیه در بخش پلیمرها بین ۳۰ تا ۴۵ درصد و در محصولات مرتبط با زنجیره PET بین ۵۰ تا ۷۵ درصد باشد.
وی پیشبینی میکند که شدت این کمبود در سه ماه اول بیشترین حد خود را تجربه کرده و پس از بازیابی بخشی از ظرفیت، به حدود ۱۰ تا ۲۵ درصد تثبیت شود.
مهاجر در مورد ماهیت آسیبها توضیح میدهد که در صورت آسیبدیدگی تجهیزات جانبی، کورهها، پمپها، تأسیسات برق و یوتیلیتیها، زمان تعمیرات بین چند هفته تا دو ماه خواهد بود.
اما وی هشدار میدهد که آسیب به بخشهای حیاتی مانند واحدهای الفین، مبدلهای اصلی، ریفرمرها یا اسکلههای صادراتی میتواند زمان بازسازی را به ۶ تا ۱۸ ماه افزایش دهد. آسیبهای زیرساختی مانند خطوط انتقال خوراک، مخازن ذخیره یا شبکه یوتیلیتی فجر انرژی نیز از جمله مواردی است که تعمیر آنها زمانبر بوده و به سرمایهگذاری عمده نیاز دارد.
در پاسخ به احتمال انتقال خطوط تولید به سایر مناطق کشور، این کارشناس معتقد است که در کوتاهمدت این امر امکانپذیر نیست، زیرا واحدهای پتروشیمی بالادستی نیازمند نزدیکی به منابع گازی جنوب کشور هستند.
اما وی در افق بلندمدت، احتمال توسعه صنایع پاییندستی در مناطق مرکزی و شمالی کشور برای کاهش تمرکز جغرافیایی را رد نمیکند، هرچند این جابجایی بیشتر شامل صنایع کوچک و متوسط پاییندستی خواهد بود.
مهاجر همچنین در خصوص توان بیمهها برای جبران خسارتها، بیان میکند که بیمهنامههای صنعتی معمولاً دارای استثنائات جنگی هستند و در صورت تداوم ناپایداری منطقه، امکان پرداخت بخش عمده خسارتها توسط بیمه محدود میشود.
در این شرایط، مهاجر ورود دولت، صندوقهای حاکمیتی یا منابع ملی را برای جبران خسارتهای دهها هزار میلیارد تومانی ضروری میداند.
تحلیلگر کارگزاری پیشرو، میزان کمبود خوراک در صنایع پاییندستی را به شرح زیر برآورد میکند: پلیاتیلنها با کمبود ۳۰ تا ۴۵ درصد، PET و مشتقات پلیاستر با کمبود ۵۰ تا ۷۵ درصد، رزینها، چسبها و مواد شوینده با کمبود ۲۰ تا ۴۰ درصد، و PVC و PP با کمبود ۱۰ تا ۳۰ درصد (بسته به وضعیت بندر امام) روبرو خواهند شد.
مهاجر همچنین به خسارت به شرکتهای حملونقل و زنجیره لجستیک اشاره کرده و میگوید که حملونقل ریلی، جادهای و دریایی که وابسته به بار پتروشیمیهای ماهشهر هستند، با کاهش قابل توجه تردد مواجه میشوند.
وی افت بارگیری ریلی بین ۲۰ تا ۵۰ درصد، کاهش درآمد ناوگان جادهای مخصوص حمل مواد شیمیایی حدود ۳۰ درصد و کاهش ارسال دریایی محصولات صادراتی تا چند ده درصد را تخمین میزند. شرکتهای خدمات بندری، انبارداری و کانتینری نیز دچار افت درآمد خواهند شد.
