سرمایه گذاری زیرسایه ریسک جنگ
در بازار سرمایه ایران، ریسک و بازده همچنان دو مؤلفه اصلی تصمیمگیری سرمایهگذاران هستند. در ماههای اخیر «ریسک جنگ» به عامل غالب تبدیل شده و با افزایش نااطمینانی درباره نقدشوندگی داراییها و تبعات اقتصادی احتمالی جنگ، موجب کاهش معاملات و افزایش احتیاط سرمایهگذاران شده است.
به گزارش بورس امروز؛ در ادبیات مالی و سرمایه گذاری جهانی ریسک و بازده عموما با یکدیگر همراه می باشد به این معنا که سرمایه گذاران برای کسب بازدهی (بالاتر از تورم) می بایست برخی از ریسک ها را نیز بپذیرند. در بازار سرمایه ایران نیز هر چند این پارادایم در عمل تفاوت هایی در با بازار های جهانی دارد اما تا حد زیادی این مفهوم در آن مصداق دارد. لذا سرمایه گذاران بالقوه برای انجام سرمایه گذاری علاوه بر بازدهی مورد انتظار، ریسک آن را نیز در نظر می گیرند.
گزاره ای که در جلسات رسمی کمیته های سرمایه گذاری، گروه ها و گعده های بورسی و حتی از مکالمات روزمره بازاریان در ماه ها و به ویژه هفته های اخیر زیاد دیده و شنیده می شود، “ریسک جنگ” است. این ریسک به احتمال بروز جنگ مستقیم بین ایران و امریکا و یا حتی جنگ مجدد با اسرائیل مربوط است. به رغم اتفاقات بسیار مثبتی همچون تک نرخی شدن ارز (که بسیاری از سرمایه گذاران سال ها منتظر آن بودند)، رشد قیمت ارز، جاماندگی بازار نسبت به بازارهای رقیب، کاهش سیاست سرکوب قیمتی از سوی دولت و … در حال حاضر مفهومی به اسم ریسک جنگ بر تمامی متغیرها و عوامل بالقوه و بالفعل سرمایه گذاری در بازار سایه افکنده و معاملات ماه ها ویژه هفته های اخیر را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. کاهش شدید ارزش معاملات و همچنین نزول قابل توجه شاخص از تاثیرات همه گیر شدن احساس چنین ریسکی در میان سرمایه گذاران است.
آنچه که در حال حاضر به عنوان ریسک جنگ از آن یاد می شود در واقع مجموع ریسک هایی است که در صورت وقوع جنگ می تواند برای بازار سرمایه اتفاق افتد. شدیدترین و آنی ترین ریسک بروز جنگ به احتمال تعطیلی بازار و عدم امکان فروش دارایی ها برمی گردد. این ریسک زمانی خود را نشان می دهد که سرمایه گذاران اقبال چندانی برای خرید دارایی هایی همچون دارایی های بدون ریسک (همچون صندوق و اوراق درآمد ثابت) و حتی سرمایه گذاری های با ماهیت حفظ ارزش پول (همچون صندوق طلا، گواهی سپرده سکه و …) از خود نشان نمی دهند. این موضوع نشان می دهد که علیرغم بازدهی مورد انتظار مناسب و همچنین تجربه جنگ 12 روزه در خصوص بازگشایی سریع معاملات صندوق های درآمد ثابت، سرمایه گذاران ریسک نقدشونده بودن آن را به نسبت بالا می دانند.
ریسک های دیگری که می توان آن را در قالب بخشی از ریسک جنگ دسته بندی کرد، ریسک های ناشی از تبعات و تاثیرات جنگ بر اقتصاد است. تجربه جنگ 12 روزه نشان می دهد حتی با نادیده گرفتن بحث نقدشوندگی و با دید میان مدت و بلندمدت، تاثیرات جنگ بر اقتصاد کشور و به تبع آن عملکرد شرکت ها بسیار منفی است. عدم دسترسی به برخی از حامل های انرژی در زمان جنگ، افزایش دوره وصول مطالبات (و یا حتی نکول)، قطعی و یا کندی اینترنت، اخلال در نظام بانکی، احتمال هدف قرار گرفتن برخی از کارخانه ها و تاسیسات و … تنها بخشی از اتفاقاتی است که در جنگ 12 روزه روی داد و تاثیرات مخرب آن بر صورت های مالی شرکت ها به وضوح نمایان شد. احتمال بالاتر بودن شدت جنگ و طول دوره جنگ احتمالی پیش رو می تواند این تبعات را چندین برابر نماید. با این وجود چنین ریسک هایی حتی سرمایه گذاران با دید میان مدت و حتی بلند مدت نیز برای سرمایه گذاری در این بازار جانب احتیاط را رعایت می نمایند.
در این میان برخی از سرمایه گذاران هم که احتمال وقوع جنگ را پایین می دانند، نیز به دلیل تاثیرات روانی تهدید جنگ (و نه بروز جنگ واقعی) اقدام به سرمایه گذاری را به تاخیر می اندازند. یقینا این فضای روانی تهدید به جنگ تنها و تنها در صورت اعلام رسمی طرف مقابل برای انصراف از مخاصمه از بین خواهد رفت که اعلام چنین موضعی و ضمانت اجرایی از سوی رییس جمهور ایالات متحده بسیار بی معنی است. لذا حتی در صورت عدم بروز جنگ وجود سایه جنگ نیز می تواند امنیت سرمایه گذاری با تهدید مواجه کند.
آنچه مسلم است لازمه اولیه سرمایه گذاری و فعالیت اقتصادی وجود قابلیت پیش بینی بازار (حتی الامکان در کوتاه مدت و میان مدت) است و لذا به عقیده نگارنده به هیچ عنوان نمی توان به سرمایه گذاران برای عدم سرمایه گذاری و یا فروش آن در چنین شرایطی، خرده گرفت.
نویسنده: حسن خضوعی مدیر تحلیل کارگزاری صبا تامین
