حذف حجم مبنا؛ شفافیت و نقدشوندگی در مسیر استاندارد جهانی بازار سرمایه

به گزارش بورس امروز؛ با تصمیم سازمان بورس و اوراق بهادار مبنی بر حذف حجم مبنا از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴، یکی از قدیمی‌ترین قواعد دستوری بازار سرمایه کنار گذاشته می‌شود؛ قاعده‌ای که سال‌ها به‌عنوان ابزاری برای کنترل نوسانات و جلوگیری از دستکاری قیمت‌ها به کار گرفته می‌شد، اما در عمل به یکی از محدودیت‌های ناکارآمد و بحث‌برانگیز تبدیل شده بود. این تصمیم، به باور بسیاری از مدیران و کارشناسان بازار سرمایه، نقطه عطفی در مسیر استانداردسازی و افزایش کارایی معاملات محسوب می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز تحولات عمیق در سازوکار کشف قیمت و نقدشوندگی بازار باشد.

بازتعریف نقش بازار در کشف قیمت‌ها

علی جبل‌عاملی قائم‌مقام گروه مالی کارآمد، این تغییر را بازتعریف نقش بازار در فرآیند کشف قیمت دانست. او معتقد است که حجم مبنا عملاً قیمت‌ها را به تأخیر می‌انداخت و مانع انعکاس سریع اطلاعات در بازار می‌شد. به گفته او، حذف این قاعده باعث می‌شود واکنش قیمت‌ها شفاف‌تر و منطبق‌تر با رفتار واقعی معامله‌گران باشد. جبل‌عاملی تأکید کرد که بازار زمانی معنا پیدا می‌کند که قیمت‌ها حامل پیام باشند و هر معامله در فرآیند شکل‌گیری قیمت نقش داشته باشد. از نگاه او، این اصلاح نه‌تنها یک تغییر فنی، بلکه بازتعریف جایگاه بازار در اقتصاد است؛ بازاری که باید به‌جای مهار مصنوعی قیمت‌ها، به سازوکار عرضه و تقاضا اعتماد کند.

نقدشوندگی بیشتر و شباهت به بازارهای جهانی

در ادامه این بحث، ابوالفضل شهرآبادی مدیرعامل سبدگردان داریک پارس، بر افزایش نقدشوندگی به‌عنوان مهم‌ترین پیامد حذف حجم مبنا تأکید کرد. او گفت: «با حذف حجم مبنا صف‌های خرید و فروش یا تشکیل نمی‌شوند یا سریع از بین می‌روند و قیمت‌ها با سرعت بیشتری به ارزش ذاتی خود می‌رسند.» شهرآبادی این تحول را نزدیک شدن بورس ایران به استانداردهای جهانی و حتی بازارهای رمزارز دانست. او توضیح داد که در سال‌های اخیر، بارها بورس تهران با بازارهای بین‌المللی مقایسه می‌شد و این پرسش مطرح بود که چرا تنها در ایران چنین قاعده‌ای وجود دارد. به باور او، برداشتن حجم مبنا این نقطه ضعف را برطرف می‌کند و نقدشوندگی بازار را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

پیامدهای منفی گذشته و سیگنال مثبت امروز

محمد بختیار نصرآبادی مدیرعامل کارگزاری مبین سرمایه، به پیامدهای منفی حجم مبنا در گذشته اشاره کرد. او گفت: «این قاعده کارایی بازار در انتقال اطلاعات به قیمت‌ها را کاهش می‌داد و اثر اخبار با تأخیر منعکس می‌شد.» نصرآبادی توضیح داد که این تأخیر مانع ورود سرمایه‌گذاران جدید و خروج به‌موقع سهام‌داران فعلی می‌شد و نقدشوندگی را کاهش می‌داد. او همچنین به چالش‌های جانبی حجم مبنا مانند گره معاملاتی اشاره کرد که همواره محل اختلاف میان سرمایه‌گذاران و نهاد ناظر بوده است. به گفته او، حذف حجم مبنا سیگنالی مثبت برای بازگشت بازار به شرایط نرمال و افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران است و می‌تواند شادابی بازار را احیا کند.

ضرورت اصلاحات تکمیلی در کنار حذف حجم مبنا

مهدی رباطی مدیرعامل کارگزاری اعتبار تابان، در یادداشتی تأکید کرد که حذف حجم مبنا یکی از اصلاحات ضروری در مسیر استانداردسازی بازار سرمایه است. او سه اثر اصلی این اقدام را بهبود فرآیند کشف قیمت، افزایش نقدشوندگی واقعی و کاهش رفتارهای غیرکارا دانست. رباطی افزود: «این اصلاح باید همراه با بازنگری دامنه نوسان، افزایش ساعات معاملاتی و تقویت نقش بازارگردان‌ها دنبال شود.» او همچنین پیشنهادهایی اجرایی برای تکمیل اصلاح ریزساختارها ارائه کرد؛ از جمله پایش مستمر نقدشوندگی پس از حذف حجم مبنا، حرکت تدریجی به سمت دامنه نوسان پویا، افزایش ساعات معاملاتی و ارتقای شفافیت اطلاعات. به باور او، تنها در چارچوب یک بسته اصلاحی جامع است که حذف حجم مبنا می‌تواند بیشترین اثربخشی را داشته باشد.

زمان‌بندی مناسب و تجربه‌های جهانی

امیر وفایی مدیرعامل کارگزاری توسعه معاملات کیان، این تصمیم را «رویدادی بسیار مهم و مثبت» توصیف کرد و گفت: «زمان‌بندی اجرای آن مناسب بوده و موجب می‌شود اصلاح‌ها سریع‌تر و رشدها منطقی‌تر شکل گیرند.» او توضیح داد که درست است در روزهای منفی ممکن است اصلاح قیمت‌ها سریع‌تر انجام شود و در روزهای مثبت نیز رشدها سریع‌تر شکل گیرند، اما در مجموع هرچه بازار سرمایه به این سمت حرکت کند، مطابق با تجربه‌های جهانی، اصلاح‌ها سریع‌تر و رشدها منطقی‌تر خواهند بود. وفایی تأکید کرد که این تصمیم اقدامی اثرگذار و درست برای بازار سرمایه است.

ناکارآمدی در بازارهای بزرگ و اثرات مثبت حذف

در نهایت، محمدحسین عسگری مدیرعامل سبدگردان جام‌جم، با اشاره به ناکارآمدی حجم مبنا در بازارهای بزرگ گفت: «این ابزار دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست.» او افزود: «حذف آن موجب تسریع کشف قیمت‌ها، کاهش نوسانات مصنوعی و افزایش کارایی بازار خواهد شد؛ به‌ویژه در سهام کوچک‌تر فرابورس که پیش‌تر با محدودیت‌های معاملاتی مواجه بودند.» عسگری توضیح داد که هرچند نوسانات بازار افزایش خواهد یافت، این نوسانات طبیعی‌تر و واقعی‌تر خواهند بود و به کشف قیمت‌های دقیق‌تر کمک می‌کنند. او همچنین تأکید کرد که حذف حجم مبنا می‌تواند موجب افزایش اقبال به سهام کوچک‌تر و جذب سرمایه‌های بیشتر به سمت شرکت‌های با ارزش بازار پایین‌تر شود.

مجموع دیدگاه‌های مدیران و کارشناسان نشان می‌دهد که حذف حجم مبنا نه‌تنها یک اصلاح فنی، بلکه تغییر رویکردی اساسی در سیاست‌گذاری بازار سرمایه ایران است. این تصمیم می‌تواند نقدشوندگی را افزایش دهد، فرآیند کشف قیمت‌ها را شفاف‌تر کند، اعتماد سرمایه‌گذاران را تقویت نماید و بازار را به استانداردهای جهانی نزدیک‌تر سازد. در عین حال، کارشناسان بر ضرورت اصلاحات تکمیلی مانند بازنگری دامنه نوسان، افزایش ساعات معاملاتی و تقویت بازارگردان‌ها تأکید دارند تا این تغییر بزرگ بیشترین اثر مثبت خود را بر جای بگذارد.