از نرخ ثابت تا نرخ شناور؛ مسیر منطقی سیاست ارزی
به گزارش بورس امروز؛ کارایی سیاست ارزی منوط به اجرای تدریجی، نظارت مؤثر و حمایت هدفمند از کالاهای اساسی است. حذف ارز ترجیحی همواره این نگرانی را ایجاد میکند که قیمت کالاهای اساسی با جهش ناگهانی مواجه شود. اما واقعیت آن است که اگر این سیاست بهصورت تدریجی اجرا شود و منابع آزادشده به شکل مستقیم و هدفمند به خانوارهای آسیبپذیر منتقل گردد، میتوان از فشار تورمی جلوگیری کرد. در چنین شرایطی، استفاده از ذخایر کالاهای اساسی و مداخله بهموقع در عرضه، همراه با شفافسازی قیمتها و اعلام رسمی هزینههای تأمین، انتظارات تورمی را مهار کرده و مانع رفتارهای سوداگرانه خواهد شد. به همین دلیل، پاسخ به این پرسش که چه سازوکارهایی میتوانند مانع جهش قیمت شوند، در ترکیب سیاستهای حمایتی، مدیریت عرضه و کنترل نقدینگی نهفته است.
از سوی دیگر، وقتی فاصله میان نرخ ارز ترجیحی و نرخ بازار آزاد زیاد میشود، این سؤال مطرح میشود که آیا تخصیص ارز با نرخ ثابت منطقی است یا باید به سمت نرخ شناور حرکت کرد؟ تجربه نشان داده ادامه سیاست نرخ ثابت، زمینهساز رانت و فساد و هدررفت منابع است. بنابراین حرکت تدریجی به سمت نرخ شناور یا دستکم نزدیکتر کردن نرخ ترجیحی به واقعیت بازار، منطقیتر است. البته این گذار باید با ابزارهای کنترل نوسان همراه باشد تا ثبات اقتصادی حفظ شود. حمایت ارزی برای کالاهای حیاتی مانند دارو یا مواد اولیه ضروری همچنان اهمیت دارد، اما این حمایت باید محدود، شفاف و هدفمند باشد تا از فشار بر ذخایر ارزی جلوگیری شود.
نقش نظارت در اثربخشی ارز ترجیحی نیز پرسشی کلیدی است. اگر مسیر ورود کالا تا رسیدن به مصرفکننده نهایی کنترل نشود، ارز ترجیحی به جای کاهش قیمت، به رانت و سود غیرواقعی تبدیل خواهد شد. ایجاد سامانههای یکپارچه برای ثبت اطلاعات تخصیص ارز، ثبت سفارش، ترخیص کالا و قیمتگذاری، همراه با گزارشدهی عمومی و برخورد سریع با تخلفات، میتواند کارآمدی این سیاست را افزایش دهد. با این حال، ساختار نظارتی فعلی به دلیل نبود هماهنگی بین نهادها و محدودیت ظرفیت انسانی، توان کامل مقابله با تخلفات گسترده را ندارد و نیازمند اصلاحات جدی و بهرهگیری از فناوریهای نوین است.
در نهایت، با توجه به واردات سنگین بنزین و کاهش منابع ارزی، این پرسش مطرح میشود که آیا ادامه تخصیص ارز ترجیحی برای دارو و کالاهای اساسی اولویت دارد یا باید به واردات انرژی اختصاص یابد؟ پاسخ روشن است: دارو و کالاهای اساسی به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت و امنیت غذایی جامعه، حساسیت بالاتری دارند و هرگونه افزایش قیمت در این حوزه فشار سنگینی بر خانوارها وارد میکند. واردات بنزین باید صرفاً جنبه موقتی و اضطراری داشته باشد و راه پایدار، مدیریت مصرف، اصلاح قیمت انرژی، سوآپ منطقهای و توسعه ظرفیت پالایشی است. بنابراین حمایت ارزی برای کالاهای اساسی باید با دقت و هدفمندی ادامه یابد، در حالی که وابستگی به واردات سوخت باید کاهش پیدا کند تا منابع ارزی کشور در مسیر درست و پایدار مصرف شود.
نویسنده: محمدرضا زارعی – مدیر صندوق گروه خدمات بازار سرمایه پاسارگاد
منبع: شماره 113 نشریه بورس امروز_ آذرماه 1404
