نقدینگی منفی جذب شده دولت از انتشار اوراق نقدی

به گزارش بورس امروز؛ در سال 1401 بانک مرکزی در قالب عملیات ریپو بیش از 3.89 میلیون میلیارد تومان به بانک‌ها تزریق و بیش از 3.92 میلیون میلیارد تومان ارزش بازخرید ریپو‌های سررسیدشده (جذب) بوده که در راستای سیاست‌های انقباضی جذب منابع از بانک‌ها صورت گرفته است.

از ابتدای سال 1402 تا پایان دیماه، بانک مرکزی 4.87 میلیون میلیارد تومان به بانک‌ها تزریق و تقریبا 4.88 میلیون میلیارد تومان جذب منابع داشته است. کماکان عملیات بازار باز با نرخ توافق بازخرید 23 درصد انجام می‌گیرد. در سال جاری از 5.74 میلیون میلیارد تومان سفارش‌های ارسال شده تنها 4.87 میلیون میلیارد تومان پذیرفته شده است.

نتیجه عملیات بازار باز از ابتدای سال 1402 تا پایان دیماه، جذب حدود 11 هزار میلیارد تومان منابع توسط بانک مرکزی از بانک‌ها بوده است. عملیات بازار باز معمولا در روزهای دوشنبه انجام می‌شود و عمده‌ی ریپوها دارای سررسید یک هفته‌ای می‌باشند. در دی ماه، تقریبا 15 هزار میلیارد تومان تزریق منابع به بانک‌ها صورت گرفته است. از ابتدای سال جاری بانک مرکزی به صورت میانگین ماهانه به 86 درصد سفارش‌های ارسال شده از سوی بانک‌ها پاسخ داده است.

از اسفند 1401 شاهد واگرایی بین نرخ بهره‌ی بین بانکی و حداقل نرخ توافق بازخرید هستیم که حاکی از نیاز بیشتر بانک‌های تجاری به نقدینگی است؛ این نیاز، از طریق استقراض بین بانکی تأمین می‌شود. بانک مرکزی در راستای مدیریت نقدینگی، عملیات بازار باز را علاوه بر فرآیند معمول هفتگی به صورت موردی نیز انجام می‌دهد. بانک‌ها و موسسات اعتباری غیر بانکی می‌توانند در روزهای شنبه تا چهارشنبه از اعتبارگیری قاعده‌مند (دریافت اعتبار با وثیقه از بانک مرکزی) مشروط به در اختیار داشتن اوراق مالی اسلامی دولتی و در قالب توافق بازخرید با نرخ سقف دالان ( نرخ سود 24 درصد) استفاده کنند.

روند نرخ‌های بهره

بانک مرکزی با ورود به بازار بین بانکی از طریق عملیات بازار باز و تعیین دالان نرخ بهره، عرضه بانک مرکزی را به نحوی مدیریت می‌کند که نرخ بهره بازار را به سمت نرخ تعیین شده سوق دهد. هدف بانک مرکزی، مدیریت نرخ‌های بهره کوتاه مدت در راستای مدیریت تورم، کنترل حجم نقدینگی و کنترل نرخ بهره بانکی می‌باشد؛ اما در اکثر مواقع نرخ بهره بازار خارج از دالان مدیریتی بانک مرکزی قرار داشته است.

از بهمن ماه سال 1401 کف دالان نرخ بهره به 17 درصد و سقف آن به 24 درصد افزایش یافته است.

در دی ماه امسال ماه مانند آذرماه امسال حداقل نرخ توافق بازخرید نزدیک سقف دالان نرخ بهره، 23 درصد و همچنین نرخ بهره بازار از نیمه دوم سال 1401 همواره بالاتر از این مقدار بوده و هم اکنون 28.7 درصد می‌باشد.

معاملات بازار اوراق بدهی

ارزش ریالی بازار بدهی در انتهای دی ماه 1402 تقریبا 507 هزار میلیارد تومان است که نسبت به ابتدای سال 1397 تقریبا 10 برابر شده است؛ این در حالی‌ست که ارزش دلاری این بازار در بازه زمانی فوق تنها 5.3 درصد رشد را به ثبت رسانده است. دولت در سال‌های اخیر با انتشار اوراق بدهی در راستای جبران کسری بودجه اقدام کرده است که باعث رشد و تعمیق بازار بدهی گردیده است. نسبت ارزش دلاری بازار بدهی به بازار سهام در زمان رونق بازار سهام (بهار 1399) در کمترین مقدار خود قرار داشته است.

دولت در سال‌های اخیر با انتشار اوراق بدهی در راستای جبران کسری بودجه اقدام کرده است که باعث رشد و تعمیق بازار بدهی گردیده است. نسبت ارزش دلاری بازار بدهی به بازار سهام در زمان رونق بازار سهام (بهار 1399) در کمترین مقدار خود قرار داشته است. ارزش بازار اوراق بدهی در انتهای دی ماه سال جاری 507 هزار میلیارد تومان است. ارزش معاملات اوراق بدهی در سال 1401 نسبت به سال 1400، تقریبا 130 درصد افزایش داشته است. در 9 ماه ابتدای سال جاری ارزش معاملات اوراق بدهی تقریبا 86 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 21 درصد رشد داشته است.

اوراق صکوک (اجاره، مرابحه، …) در نیمه اول سال جاری با سهم 84 درصدی بالاترین ارزش معاملات را در بین اوراق بدهی منتشر شده دارد .

در هفته پایانی دی ماه صندوق‌ها بطور عمده خریدار اوراق بدهی بوده‌‌اند و وزارت امور اقتصادی و دارایی به نیابت از دولت اقدام به تأمین منابع نقدی به مبلغ 801 میلیارد تومان از طریق انتشار اوراق بهادار اسلامی نموده است.

انواع اوراق بازار بدهی

هم اکنون تقریبا 586 هزار میلیارد تومان اوراق بدهی منتشر شده در بازار وجود دارد. اوراق مرابحه و اوراق خزانه اسلامی در مجموع 80 درصد از حجم اوراق بازار بدهی را تشکیل می‌دهد. از ابتدای مرداد ماه سال جاری دولت شروع به انتشار اوراق جدید نموده است و نرخ بازده اوراق افزایشی بوده است.

در حال حاضر حجم اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) در بازار سرمایه تقریبا 1.4 هزار میلیارد تومان می‌باشد.

آخرین گام قابل معامله در بازار سرمایه متعلق به بانک ملت با سررسید 30 بهمن 1402 بوده است و طبق شنیده‌ها اوراق گام تازه منتشر شده از طریق بازار پول به فروش می‌رود و اطلاع دقیقی از نرخ بازدهی اوراق موصوف در دست نیست.

اوراق خزانه دولتی

حجم اوراق خزانه‌ی موجود در بازار تقریبا 143 هزار میلیارد تومان می‌باشد. میانگین نرخ بازده تا سررسید اوراق اخزای موجود در بازار با سررسید‌های متفاوت 29.3 درصد می‌باشد. با توجه به عرضه اوراق از مرداد ماه نرخ‌های بازده روند افزایشی داشته‌اند. در سری زمانی ارائه شده بازدهی تعدادی از اوراق، انحراف بالایی از میانگین داشته‌اند که عمدتا ناشی از نحوه‌ی معامله‌ی این اوراق توسط صندوق‌ها می‌باشد. (در گزارش پیش‌ رو داده‌های با انحراف بالا حذف شده‌اند).

اوراق مرابحه و اجاره

اوراق مرابحه با ارزش 326 هزار میلیارد تومان بیشترین سهم از اوراق بدهی را به خود اختصاص می‌دهد. غالب حجم این اوراق با بازده 21.9 درصد دارای سررسید کمتر از 2 سال می‌باشند. میانگین نرخ بازده تا سررسید اوراق مرابحه موجود در بازار با سررسید‌های متفاوت 22.3 درصد می‌باشد. اوراق اجاره نیز بعد از اوراق مرابحه و اوراق خزانه‌ی دولتی با ارزش تقریبی 72 هزار میلیارد تومان بیشترین حجم اوراق موجود در بازار را به خود اختصاص می‌دهد. میانگین نرخ بازده تا سررسید اوراق اجاره موجود در بازار با سررسید‌های متفاوت 21.1 درصد می‌باشد.

روند بدهی‌هاو مطالبات دولت

بدهی‌های دولت در فصل دوم از سال جاری 6 درصد نسبت به ابتدای سال 1402 کاهش داشته است.

عرضه اوراق مرابحه عام در سال 1402

خزانه‌داری کل کشور برای تأمین مالی اقتصاد کشور با هدف کاهش تبعات تورمی، در سال جاری نسبت به انتشار اوراق مرابحه عام و عرضه آن اقدام نمود که مبلغ 109,250 میلیارد تومان به صورت نقدی تأمین گردید. در شهریور و آبان ماه نیز 57 هزار میلیارد تومان اسناد خزانه اسلامی منتشر شده که به مرور توسط دستگاه‌های اجرایی به گیرندگان واگذار خواهد شد.

عملکرد تسویهاوراق بهادار دولتی به تفکیک اصل و سود

وضعیت تعهدات آتی در خصوص تسویه اصل و سود اوراق دولتی در سال 1402، 169 هزار میلیارد تومان پرداخت اصل و 52 هزار میلیارد تومان سود اوراق است. تاکنون 186 هزار میلیارد تومان از تعهدات سال جاری دولت پرداخت شده است.

شایان ذکر است در مقابل مبلغ تأمین شده از طریق انتشار اوراق نقدی در سال جاری به مبلغ تقریبی 109 هزار میلیارد تومان، تاکنون مبلغ 186 هزار میلیارد تومان توسط خزانه‌داری کل کشور برای تسویه اصل و سود اوراق در سال جاری پرداخت شده است که بر همین اساس، مجموع نقدینگی جذب شده توسط دولت از طریق انتشار اوراق نقدی منفی می‌باشد.

تاریخ سررسید اوراق منتشر شده دی 1403، مهر 1404، دی 1404 و مرداد 1405 می‌باشد.

نویسنده: مرضیه نوروزی- تحلیل‌گر کارگزاری دانایان

منبع خبر: نشریه بورس امروز