فاصله نرخ تورم و تورمی که مردم احساس می‌کنند چقدر است؟

صرف‌نظر از بالا بودن نر خ تور م در اقتصاد ایران که به مهمترین چالش در حوزه سیاستگذاری اقتصادی کشور تبدیل شده است، یک مسأله جدی دیگر درخصوص تورم، تفاوت نر خ تو رمی اعلام‌شده توسط نهادهای آماری و میزان تورمی است که مردم حس می‌کنند.بر اساس افکارســنجی انجام شده در مرکز پژوهش‌های مجلس در مرداد 1401 میانه نر خ تورم احساس‌شده توسط مردم 86 درصد بوده است. در واقع 50 درصد از نمونه آماری، تو رمی بیش از ۸۶ درصد را احساس ‌کرده‌اند. این در حالی است که بانک مرکزی و مرکز آمار نرخ تورم نقطه به نقطه این ماه را به ترتیب ۴۶ و ۵۱ درصد اعلام کردند.البته این موضوع تنها منحصر به اقتصاد ایران نیست و در سایر نقاط دنیا نیز بین نر خ تورم احساس شده و ن رخ تور م رسمی تفاوت وجود دارد؛ اما با شدت و فاصله کمتر. مثلا درحالیکه نر خ تورم رسمی در اتحادیه اروپا و ژاپن در سال 2021 نزدیک به صفر بوده، احساس مردم از تو رم نزدیک به پنج درصد بوده است.توجه به نر خ تورم احساس‌شده توسط افراد جامعه، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر احساس افراد از تور م تفاوت قابل توجهی با نر خ تورم رسمی داشته باشد، آمارهای رسمی برای افراد جامعه بی‌اعتبار خواهد شد. همچنین، از آنجا که انتظارات تورمی افراد همسبتگی بالایی با تورم احساس‌شده افراد دارد، پس سیاستگذار پولی باید نرخ تورم احساس‌شده افراد را به طور مستمر رصد کند.

چرا مردم تورم بالاتر از نرخ رسمی را احساس می‌کنند؟

دلایل مختلفی برای تفاوت در نرخ اعلام شده و نرخ تورم احساس شده توسط مردم وجود دارد. به طور کلی این دلایل را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: عوامل اندازه‌گیری و عوامل رفتاری.ابتدا به بررسی عوامل اندازه‌گیری می‌پردازیم:به طور کلی نرخ تورم بر اساس شاخص قیمت مصرف کننده یا همان CPI محاسبه می‌شود. شاخص قیمت مصرف کننده تغییرات قیمت را برای کل جمعیت هدف اندازه‌گیری می‌کند؛ یعنی نر خ تورم، میانگینی از رشد قیمت‌ها در کل اقتصاد است و لزوما گروه‌های مختلفی را نمایندگی نمی‌کند، پس هرچه الگوی مخارج فردی افراد با ترکیب الگوی مخارج کلی تفاوت بیشتری داشته باشد، تفاوت تو رم شخصی افراد از نر خ تورم اعلام‌شده بیشتر می‌شود. مثلا تصور کنید قیمت بنزین بسیار بیشتر از قیمت سایر کالاها و خدمات افزایش یابد. در این صورت افرادی که مکررا از خودرو استفاده می‌کنند، نر خ تورم بیشتری را از نرخ تور م رسمی حس می‌کنند.قیمت مسکن،  یکی دیگر از مهمترین دلایل این تفاوت است. مسکن با وزن نزدیک به 30 درصدی از شاخص قیمت مصرف کننده یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر احساس مردم از تورم است. هنگامی که خانوارها به تغییرات قیمت مسکن فکر می‌کنند، احتمالا هزینه خرید خانه به ذهنشان خطور می‌کند، در حالیکه در محاسبه شاخص قیمت مسکن از هزینه‌های مرتبط با مسکن یعنی اجاره استفاده می‌شود. تفاوت تور م مناطق مختلف کشور و روش تعیین وزن اقلام در سبد خانوار از دیگر عوامل یاد شده برای این تفاوت است.

علل رفتاری شکاف بین تورم درک شده و تورم رسمی

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در خصوص علل رفتاری این شکاف، می‌گوید افراد تحت تاثیر دو تورش جدی قرار دارند: تورش اول در نظر گرفتن اقلام خریداری شده روزمره به جای کل سبد توسط افراد است. در واقع دیدگاه مصرف‌کنندگان در مورد تورم عمدتا ناشی از تغییرات قیمت در اقلامی است که بیشتر خریداری می‌شوند؛ مانند اقلام غیربادوامی مثل مواد غذایی. به همین منظور شاخص قیمت روزمره (EPI) معرفی می‌شود که تغییرات در قیمت کالاها و خدماتی را که برای زندگی روزمره مهم هستند طراحی و محاسبه می‌کند. مرکز پژوهش‌های مجلس شاخص قیمت روزمره پیشنهادی خود را محاسبه کرده است. بر این اساس، در حالی که بر اساس اعلام بانک مرکزی نرخ تورم نقطه به نقطه در تیرماه 1401، حدود 46 درصد بیان شده نرخ تورم روزمره در این زمان 52 درصد برآورد شده است. همچنین، در حالیکه در همین ماه نرخ تورم اعلامی مرکز آمار ایران 54 درصد بوده، نرخ تورم روزمره حدود 70 درصد بوده است.به جز مورد مذکور، مردم در معرض تورش دیگری نیز قرار دارند. مطالعات مختلف نشان می‌دهند افراد در زمان اعلام احساس خود از نرخ تورم در مقایسه با قیمت‌های کاهشی یا ثابت بیشتر به قیمت‌های افزایش‌یافته توجه می‌کنند.

نقش دانش و اطلاعات

عامل دیگری که در توضیح تفاوت در نرخ تورم احساس‌شده و نرخ تورم رسمی نقش دارد، داشتن دانش و آگاهی کافی از تحولات شاخص قیمت‌ها، نحوه محاسبه آن و تفاوت با گرانی است. نقش دانش از این منظر نیز مهم است که انتظارات تورمی افراد با سواد مالی و اقتصادی بالاتر به تورم رسمی نزدیک‌تر است.

پیشنهادهای سیاستی

در نهایت مرکز پژوهش‌های مجلس چهار پیشنهاد مهم برای سیاسگذار پولی مطرح کرده تا به‌وسیله آن مهار تورم در مسیر هموارتری قرار بگیرد.1- محاسبه و انتشار تورم رسمی برای گروه‌های مختلف جمعیتی2- محاسبه و انتشار نرخ تورم بر اساس شاخص قیمت روزمره (EPI)3- محاسبه و انتشار نرخ تورم بر اساس شاخص قیمت درک‌شده4- آموزش عمومی درباره مفهوم تورم و روش محاسبه آن