افزایش سهم پول از نقدینگی نشانه چیست؟

در نتیجه موضوع اصلی درباره بالا رفتن سهم پول به نقدینگی، مربوط به افزایش سپرده‌های جاری است. از آنجاییکه شبکه بانکی در هر لحظه از زمان در حال خلق و محو سپرده‌هاست، دقیقاً نمیتوان تشخیص داد که این افزایش در سهم سپرد به چه دلیلی اتفاق افتاده است (تبدیل سپرده‌های مدت‌دار به جاری، افزایش خالص وام‌دهی و سایر پرداختی‌های بانک به عموم مردم و…). بنابراین اگر ملاک را سپرده‌های جاری قرار دهیم، سهم سپرده‌های مذکور از کل سپرده‌های بانکی از خرداد ۱۴۰۱ تا آبان ماه تغییر معناداری نداشته است.

نمودار ۳. روند تقریباً ثابت سهم سپرده‌های جاری از کل سپرده‌ها از ابتدای امسال (درصد)

ثانیاً آنچه که از منظر اقتصاد کلان قابل توجه است، توان خرید کالاها و خدمات با نقدینگی موجود است. بنابراین مقادیر حقیقی سپرده‌های بانکی مهم است و نه مقادیر اسمی. از نمودار زیر مشخص است که قدرت خرید سپرده‌های جاری (سپرده‌های جاری تقسیم بر شاخص قیمت مصرف‌کننده به قیمت ثابت سال ۱۳۹۵) در مقایسه با ۳ سال اخیر تفاوت آنچنانی نداشته و همواره در مرز ۲ همت بوده است.

نمودار ۴. روند تقریباً ثابت سپرده‌های جاری حقیقی در سه سال اخیر (همت)

در نتیجه میتوان گفت افزایش سهم سپرده‌های جاری (و به تبع آن کاهش سهم سپرده‌های مدت‌دار) بیشتر از آنکه نشانگر یک موج تورمی از ناحیه افزایش سمت تقاضای اقتصاد یا سفته‌بازی در بازار دارایی‌ها باشد، خود معلولی از تورم به دلیل شوک‌های هزینه‌ای و سمت عرضه (بالاخص نرخ ارز) بوده که نیاز اقتصاد به پول در گردش را افزایش داده است. بطور مثال در ابتدای امسال با حذف ارز ۴۲۰۰ و گران شدن قیمت برخی از اقلام اساسی (تکانه هزینه‌ای) و بنابراین جهش نرخ تورم، ما شاهد کاهش سهم سپرد های مدت‌دار و افزایش سهم سپرده‌های جاری از کل سپرده‌ها هستیم که بازگو کننده افزایش نیاز اقتصاد به پول در گردش است. به همین دلیل میتوان گفت در دوران تورم‌های بالا (عمدتاً ناشی از ‌شوک‌های نرخ ارز)، بخش غالبی از کاهش سهم سپرده‌های مدت‌دار و افزایش سهم سپرده‌ از کل سپرده‌ها به دلیل همسازی بخش پولی با تورم بوده است.

نمودار ۵. کاهش سهم سپرده‌های مدت‌دار در تورم‌های بالا (درصد)

نمودار ۶. افزایش سهم سپرده‌های جاری در تورم‌های بالا (درصد)

نمودار ۷. همسویی تورم‌های بالا با شوک‌های ارزی (درصد و تومان)