قرار بود بورس رونق بگیرد، پس چه شد؟
به گزارش بورس امروز، اما گوشی برای شنیدن مباحث کارشناسانه درباره تاثیرات منفی محدودیت دامنه نوسان نیست. پنجماه پیش بود که رییس وقت سازمان بورس وعده داد به تدریج شاهد افزایش دامنه نوسان قیمتها باشیم؛ اما بر مبنای بررسیها به نظر میرسد این وعده فراموش شده است.
روند نزولی بازار سهام ادامه دارد و حالا بیش از ۱۵ ماه است که سهامداران هر روز در انتظار چرخش مسیر قیمتها در تالار شیشهای هستند. قیمتهایی که اغلب کارشناسان بر ارزندگی آنها تاکید میکنند اما خریداران چندانی در بازار مشاهده نمیشود. در این میان به نظر میرسد از متولیان بازار نباید انتظاری به جز حمایتهای کلامی داشت.
حمایتیهایی که برخی اوقات زیربار فشارهای ناشی از اعتراضات به اوج خود میرسد و برای چند روزی نمای بازار را سبز میکند اما مجددا روز از نو و روزی از نو. گلایههای سهامداران و توصیه کارشناسان نیز بهجایی نمیرسد. کارشناسانی که چندسالی است از چالشهای موجود در قوانین معاملاتی بورس تهران سخن میگویند و تاکید زیادی بر حذف دامنه نوسان و لغو قیمتگذاری دستوری اعمال شده بر صنایع بورسی دارند.
شاید به همین دلیل است که بعضا و در برشهای زمانی مختلف، سیاستگذار مخالفت علنی خود را با این محدودیتهای صفساز اعلام میکند اما برنامهای مدون برای رفع آن ارائه نمیدهد. سال گذشته شورای عالی بورس تصمیمگیری در خصوص دامنه نوسان را به سازمان بورس واگذار کرد.
در این راستا اوایل تیرماه سالجاری محمدعلی دهقان دهنوی، رییس وقت سازمان بورس اعلام کرد «تصمیم دارد طبق مصوبه شورای عالی بورس، در مسیر حرکت کند تا هر ماه نیمدرصد به دامنه نوسان اضافه شود و در نهایت بازار سهام به مرحلهای برسد که انگار دامنه نوسان وجود ندارد.» حالا حدود ۵ ماه از آن وعده میگذرد. «دهنوی» جای خود را به «عشقی» داده، بسیاری از مسوولان سازمان بورس تغییر کردهاند و در شورای عالی بورس نیز بسیاری از اعضای سابق دیگر حضور ندارند.
در این شرایط اما به نظر میرسد وعده افزایش تدریجی دامنه نوسان به دست فراموشی سپرده شده است. اعضای شورای عالی بورس از واگذاری این تصمیم به سازمان بورس سخن میگویند و تاکید دارند در جلسات پیشین این شورا، دیگر موضوع دامنه نوسان مطرح نشده است. مسوولان سازمان بورس نیز از جواب دادن طفره میروند. آیا هنوز زمان ارتقای بازار سهام با حذف قوانین هیجانساز فرا نرسیده است؟ چه زمانی قرار است ریزساختها برای لغو دامنه نوسان مهیا شود؟ آیا برنامهای در دست اقدام است؟ به نظر میرسد جواب به تمامی این سوالات از جانب متولیان بازار منفی باشد.
محمدهادی سلیمیزاده، مدیر روابط عمومی سازمان بورس و اوراق بهادار به «دنیایاقتصاد» میگوید: دامنه نوسان همه نمادها نمیتواند با هم تغییر کرده یا کم و زیاد شود، ولی سیاستی در این خصوص که در حال حاضر هیاتمدیره پیگیری کند فعلا در دستورکار نیست، این است که به سمتی حرکت کنیم تا دامنه نوسان در برخی از نمادهایی که کیفیت بالاتری داشته و ضمن برخورداری از شناوری مناسبی، برخی مولفهها مانند اوراق اختیار تبعی و فروش استقراضی نیز روی نماد آنها فعال است را به صورت تدریجی افزایش دهیم. همچنین این فرآیند منطقی، گامبهگام و محتاطانه خواهد بود. اما موضوع بازگشایی دامنه نوسان اصلا در دستور کار نیست.
کلیات بازار مهمتر از جزئیات
حمیدرضا دانش کاظمی، نماینده کانونها در شورای عالی بورس در این خصوص به «دنیایاقتصاد» میگوید: همانطور که میدانید ساختار اعضای شورای عالی بورس به تازگی دستخوش تغییراتی شده و بنده به نمایندگی از کانون کارگزاران در شورای عالی بورس حضور دارم.
در این مدت در شورای عالی بورس تنها ۲ جلسه برگزار شده است که اولین جلسه مرتبط با معارفه رییس سازمان بورس و اعضای هیاتمدیره آن بود و در دومین جلسه در خصوص کلیات بازار صحبت شده است. فضای اولیه در خصوص تصویب برنامهها و راهبردهای اعضای هیاتمدیره سازمان بوده و در نتیجه در خصوص افزایش دامنه نوسان صحبتی نشده است.
وی ادامه داد: در دومین جلسه شورای عالی بورس در خصوص راهبردهای ۱۰ گانه بازار سرمایه صحبت شد و مواردی همچون شفافیت و جریان اطلاعات بازار سرمایه، سواد مالی و ارتقای فرهنگ مردم، توسعه کیفی نهادهای مالی با تمرکز بر سرمایهگذاری غیرمستقیم، توسعه و تعمیق بازار بدهی، ابزارهای مشتقه با هدف پوشش ریسک، توسعه و تکمیل زنجیره محصولات کالایی، مکانیزمهای پیشگیرانه و فراگیر جلوگیری از تخلفات، اصلاح قوانین و مقررات با تاکید بر نقش سازمان، کیفیت و سرعت رسیدگی به شکایات و تقویت زیرساختار و فناوری، مورد بحث قرار گرفت اما در این جلسه نیز صحبتی از افزایش دامنه نوسان نبود.
از ابتدا مصوبهای در کار نبود
مصطفی بهشتیسرشت، عضو هیاتمدیره و معاون اجرایی سابق سازمان بورس نیز در خصوص تصمیم افزایش دامنه نوسان در دوران ریاست دهقان دهنوی گفت: موضوع تعیین دامنه نوسان به هیاتمدیره جدید سازمان واگذار شد؛ ولی در خصوص افزایش ماهانه نیمدرصد، پیشنهاد یا مصوبهای مطرح نبود.
وی افزود: البته افزایش تدریجی دامنه نوسان، مورد توجه و تاکید هیاتمدیره سازمان بود و این موضوع حتی در مصوبه مورخ ۱۹ اردیبهشتماه که در آن دامنه نوسان به مثبت۵ و منفی۵ بازگشت به صراحت ذکر شده است، اما در مورد افزایش دامنه نوسان سوالات مختلفی مطرح بود؛ از جمله اینکه دامنه نوسان با چه نرخی افزایش یابد؟ سقف دامنه چه میزان باشد؟ آیا دامنه نوسان به صورت یکسان بر روی تمامی نمادها اعمال شود یا خیر؟ عوامل تعیینکننده دامنه نوسان هر نماد چه باشد و از چه مدلی پیروی کند؟ آیا دامنه نوسان اجازه تغییر در طول ساعات معاملاتی را داشته باشد یا خیر؟ که برای پاسخ به آنها، از مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان خواسته شد طرح جامعی را در این خصوص تهیه و جهت بررسی به هیاتمدیره سازمان ارائه کند.
بهشتیسرشت بیان کرد: البته یکی از نکات مهم ذکر شده در دستورالعملی که مردادماه امسال به تصویب هیاتمدیره سازمان رسید، امکان افزایش دامنه نوسان نمادهای دارای بازارگردان است. بر اساس ماده ۲۱ این دستورالعمل، بازارگردان میتواند در دوره فعالیت بازارگردانی، درخواست افزایش دامنه نوسان قیمت را به بورسها پیشنهاد دهد که این افزایش، بر اساس ضوابط مصوب هیاتمدیره بورسها بوده و نیازی به اخذ مجوز از سازمان ندارد.
سازمان بورس؛ مسوول تغییر دامنه نوسان
علی سعیدی، عضو مستعفی شورای عالی بورس نیز پیشتر در خصوص برگزاری جلسات و برنامههای سازمان بورس به «دنیایاقتصاد» گفته بود: چون به تازگی رییس و هیاتمدیره سازمان بورس منصوب شدهاند، یک جلسه شورای عالی بورس برگزار شده که آن هم مربوط به انتصاب آقای مجید عشقی، به عنوان رییس سازمان بورس و سایر اعضای هیاتمدیره بوده است.
جلسات کمیسیون تخصصی شورای عالی بورس نیز آغاز شده است. وی در خصوص بازگشایی دامنه نوسان بیان کرد: هرگونه تغییری در دامنه نوسان قیمت اوراق بهادار از اختیارات سازمان بورس است و اگر این سازمان برنامهای در این خصوص داشته باشد، اطلاعرسانی خواهد کرد. در عین حال با توجه به اینکه تغییرات در ریزساختارهای بازار سهام شرایط خاصی را نیاز دارد از جمله ثبات و تعادل، شاید الان زمان مناسبی برای باز شدن دامنه نوسان نباشد.
دامنه بازتر نوسان قیمت نیاز به اندازه بزرگ شرکتها و همزمان، میزان سهام شناور آزاد بالا دارد تا امکان دستکاری قیمت و نیز امکان شکلگیری نوسان بیش از حد از بین برود. سعیدی در ادامه میافزاید: ممکن است سازمان بورس در زمان ریاست آقای دهقان دهنوی برای تغییر حد نوسان قیمت تصمیمی گرفته باشد، ولی در ترکیب جدید مدیران سازمان، موضوع نیاز به بررسی دارد.
رفتار تودهوار؛ ارمغان دامنه نوسان
پوریا خالدیان یکی از کارشناسان بازار سهام بیان کرد: متاسفانه در بازار سرمایه ایران وجود دامنه نوسان محدود عاملی در راستای تشدید رفتارهای گروهی و پرهیجان به حساب میآید. به عنوان مثال در موارد بسیاری دیدهایم که با تشکیل صف فروش در یک نماد بزرگ، سایر شرکتهای هم صنعت آن نماد نیز روند کاهشی پیدا میکنند و بعضا حتی آنها نیز صف فروش میشوند؛ در حالی که شاید کاهش قیمت یک نماد لزوما ارتباطی به سایر شرکتهای همگروه آن نداشته باشد. حال روند معاملات آن گروه تا زمان تعادل سهم مذکور تحتتاثیر قرار میگیرد، در حالی که اگر دامنه نوسان محدود نبود یا وسیعتر بود، سهم مذکور سریعتر به تعادل قیمتی میرسید و کمتر شاهد سرایت فشار فروش به سایر نمادها و رفتار گروهی بودیم.
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: بعد از ریزش بازار در مرداد ۹۹ بحثهای بسیاری در خصوص باقی ماندن یا حذف دامنه نوسان در جهت ایجاد تعادل در بازار سرمایه مطرح شد و مواردی هم اجرایی شد، ولی در عمل کارآیی لازم را نداشت، آن هم به دو دلیل؛ یا عزم و توان جدی برای ایجاد تغییر وجود نداشت یا تصمیمات بهموقع گرفته نشده بودند و اجرای آنها اصولی نبود.
خالدیان اضافه کرد: به صورت خلاصه باید اشاره کرد که در راستای پیشرفت و توسعه بازار سرمایه، بهتر است موارد مشابه در سایر بورسهای دنیا بررسی شود و به نوعی با الگوبرداری صحیح از آن بازارها، در راستای پیشرفت و توسعه بازار سرمایه گامی برداشته شود، ولی تداوم وجود دامنه نوسان محدود در بازار سرمایه ایران نهتنها سبب کاهش ریسک بازار نمیشود، بلکه خود یکی از ریسکهای بازار به شمار میآید که میتواند علاوه بر تشدید رفتار تودهوار در معاملات، تعادل بازار را به مدت قابلتوجهی به تعویق بیندازد.
حذف دامنه نوسان نیاز به زمینهسازی
مهرزاد جهانی از دیگر کارشناسان بازار سهام نیز با وجود تاکید بر ناکارآ بودن بازار سهام کشور به دلیل وجود محدودیت دامنه نوسان، حذف آن را نیازمند تعمیق بازار و آموزش معاملهگران میداند.
وی در این خصوص به «دنیایاقتصاد» گفت: یکی از محدودیتهایی که سالهاست در بازار سرمایه ما وجود دارد، دامنه نوسان است که بنا به شرایط مختلف بعضا با تغییراتی همراه شده است. اگر نگاهی به بورسهای بزرگ دنیا بیندازیم درمییابیم که اکثرا بدون محدودیت دامنه نوسان معامله میشوند که این امر به کارآیی بازار کمک میکند که البته لازمه چنین شرایطی، عمیق بودن بازار است که در بازار سرمایه ایران این ویژگی وجود ندارد.
وی افزود: از زوایای مختلفی میتوان به موضوع محدودیت دامنه نوسان نگاه کرد که دارای مزایا و معایبی است. کنترل هیجانات تازهواردها در شرایط غیرمتعادل بازار، جلوگیری از دستکاری قیمت توسط فعالان قویتر بازار و… را میتوان از مزایای دامنه نوسان و از سویی دیگر تاخیر در کشف قیمت واقعی سهام و ایجاد هیجان کاذب در سطح بازار را میتوان از معایب دامنه نوسان دانست. طی ماههای اخیر به وفور شاهد رویه صفنشینی در بازار بودیم و تجربه نشان داده هرچه این دامنه کوچکتر میشود، روندها طولانیتر و فرسایشیتر میشود که مشابه آن را در زمستان سال گذشته شاهد بودیم. جهانی تصریح کرد: به نظر میرسد افزایش تدریجی دامنه نوسان روزانه قیمت معقولترین رویهای باشد که سازمان میتواند شرایط پیادهسازی آن را مهیا کند.
این رویه میتواند ابتدا از سهمهای بزرگ و بنیادی که از حمایت حقوقیها نیز برخوردار هستند، شروع شود و به تدریج که ذهن اهالی بازار با سازوکار جدید تطابق پیدا کرد، برای سهمهای متوسط و سپس کوچک نیز اعمال شود که البته بهمنظور کاهش ریسک پیادهسازی این روند، میتوان در کنار افزایش دامنه نوسان روزانه قیمت، حجم مبنا را نیز افزایش داد تا در صورت معاملات هیجانی در شرایط نامتعادل، قیمت پایانی با تغییرات غیرمتعارف مواجه نشود.
وی عنوان کرد: همچنین به منظور توسعه بازار سرمایه و قدم برداشتن در مسیر بلوغ با کارآیی قابلقبول، باید آموزشهای لازم به فعالان بازار سرمایه داده شود تا شاهد حذف کامل دامنه نوسان و حجم مبنا در زمان درست باشیم.
