بازار سهام در ترازوی ارزشگذاری؛ ارزندگی بنیادی در سایه ریسکهای سیاسی
به گزارش بورس امروز؛ بازار سهام در شرایطی قرار دارد که بررسی آن صرفا با اتکا به رشد اسمی شاخصها یا بزرگ شدن عدد ارزش بازار نمیتواند تصویر دقیقی از واقعیت ارائه دهد. ارزیابی همزمان ارزش دلاری، نسبتهای ارزشی، جایگاه بورس در مقایسه با نقدینگی و نیز عملکرد آن در برابر بازارهای موازی نشان میدهد که بورس از منظر بنیادی همچنان در محدودهای ارزنده قرار دارد؛ هرچند ریسکهای سیاسی همچنان مهمترین مانع در برابر انعکاس کامل این ارزندگی در قیمتهاست.
سنجش ارزش بازار در مقیاس متغیرهای کلان:
ارزش فعلی بازار سهام هرچند در ظاهر عدد بزرگی به نظر میرسد اما زمانی معنا پیدا میکند که در نسبت با متغیرهای پولی و تورمی اقتصاد سنجیده شود. در حال حاضر ارزش بازار در محدوده حدود ۱۶ هزار همت قرار دارد در حالی که پیشبینی میشود حجم نقدینگی کشور اکنون به حدود 18 هزار همت رسیده باشد. این نسبت بهخوبی نشان میدهد که بازار سهام نهتنها در موقعیتی حبابی قرار ندارد بلکه هنوز متناسب با ابعاد رشد نقدینگی در اقتصاد ایران بزرگ نشده است.
بررسی ارزش دلاری بازار سهام:
از زاویه ارزش دلاری نیز بازار در سطحی پایینتر از میانگینهای تاریخی خود قرار دارد. ارزش دلاری فعلی بورس حدود ۸۷ میلیارد دلار است؛ در حالی که در سال ۱۳۹۹ این عدد به بیش از ۴۳۰ میلیارد دلار نیز رسیده بود. این فاصله زمانی معنادارتر میشود که در نظر گرفته شود از آن زمان تاکنون شرکتهای جدیدی نیز وارد بورس شدهاند؛ همچنین در بسیاری از بنگاههای بورسی طرحهای توسعه بااهمیتی نیز به بهرهبرداری رسیده است؛ به عبارتی دیگر، اگر ارزش طرحهای توسعه اجرا شده شرکتها و ورود شرکتهای جدید به بازار را نیز لحاظ کنیم سطح فعلی ارزش دلاری بورس بسیار کمتر از عدد فعلی آن میشود.
قابل توجه است که میانگین ارزش دلاری بورس از سال ۱۳۹۰ تا پایان ۱۴۰۴ حدود ۱۳۲ میلیارد دلار بوده و میانگین دهسال اخیر نیز در محدوده ۱۴۷ میلیارد دلار قرار داشته است. مقایسه این ارقام با سطح فعلی ۸۷ میلیارد دلاری نشان میدهد که بازار نهتنها در محدوده اشباع قرار ندارد بلکه از منظر دلاری در سطحی پایینتر از میانگینهای بلندمدت خود معامله میشود.
بررسی نسبتهای ارزشگذاری:
بررسی نسبتهای ارزشگذاری نیز همین تصویر را تایید میکند. نسبت قیمت به فروش(P/S)کل بازار اکنون در محدوده ۱.۵ واحد قرار دارد در حالی که این نسبت در سال ۱۳۹۹ تا حوالی ۱۰ واحد نیز افزایش یافته بود. میانگین این نسبت از سال ۱۳۹۰ تاکنون حدود ۲ واحد بوده و متوسط دهسال اخیر آن نیز بالاتر از ۲ واحد است؛ بنابراین بازار از منظر نسبت P/S پایینتر از میانگین تاریخی خود قرار دارد.
در نسبت قیمت به سود(P/E) نیز شرایط مشابه است. P/E کل بازار اکنون حدود ۶ واحد است در حالی که این نسبت در اوج سال ۱۳۹۹ تا محدوده ۴۰ واحد نیز صعود کرده بود. قابل توجه است که میانگین 10سال اخیر این نسبت در حدود ۱۰ واحد و متوسط آن از سال ۱۳۹۰ تاکنون نیز نزدیک به ۹ واحد بوده است. به این ترتیب، بازار در حال حاضر نهتنها با سطوح هیجانی و حبابی فاصله زیادی دارد بلکه حتی پایینتر از میانگینهای تاریخی خود قیمتگذاری میشود.
مقایسه بازار سهام با بازارهای موازی:
مقایسه بازار سهام با سایر بازارهای دارایی نیز همین نتیجه را تقویت میکند. برای ارزیابی جایگاه فعلی بازار سهام اتکا به ارقام اسمی کافی نیست؛ سنجش دقیق زمانی حاصل میشود که بازار سهام در مقایسه با بازارهای موازی بررسی شود. از این منظر، بازار سهام نه فقط در قیاس با اوج تاریخی خود بلکه حتی نسبت به میانگینهای ۵ و ۱۰ ساله نیز در سطحی پایینتر از سطح متعارف قرار دارد. این وضعیت در مقایسه با بازار سکه کاملا مشهود است. در سال ۱۳۹۹ ارزش بازار سهام معادل خرید بیش از ۷۰۰ میلیون قطعه سکه بود اما این نسبت اکنون به حدود ۹۱ میلیون قطعه کاهش یافته است؛ بنابراین سطح فعلی نه تنها نسبت به نقطه اوج بازار سهام(سال 1399) پایینتر است بلکه نسبت به میانگین ۵ ساله(۲۷۰ میلیون قطعه) و ۱۰ ساله(۳۲۰ میلیون قطعه) نیز در سطح بسیار پایینتری قرار دارد. در مقایسه با سایر بازارها از جمله بازار مسکن نیز بازار سهام نتوانسته همراستا با رشد ارزش داراییها حرکت کند و از این منظر نیز همچنان پایینتر از مسیر تاریخی خود قرار دارد.
اثر ریسکهای سیاسی بر رفتار کوتاهمدت بازار
با وجود ارزندگی بازار، هیچیک از این شواهد به معنای نادیده گرفتن ریسکهای سیاسی نیست. اکنون مساله اصلی بازار ضعف سودسازی شرکتها و بالا بودن سطح ارزشگذاری آنها نیست. در شرایط فعلی مهمترین مساله بازار تداوم نااطمینانیهای سیاسی و غلبه ریسکهای سیستماتیک بر فضای تصمیمگیری است. تا زمانی که این عامل بسیار کلیدی پابرجا بماند طبیعی است که بخشی از ظرفیتهای بنیادی بازار با تاخیر در قیمتها منعکس شود.
بر این اساس می توان گفت که برآیند متغیرهای اصلی نشان میدهد که بازار سهام از منظر ارزش دلاری، نسبتهای P/E و P/S، مقایسه با نقدینگی و سنجش در برابر بازارهای موازی همچنان در سطحی بسیار ارزنده قرار دارد اما وزن بالای ریسکهای سیاسی مانع از بروز کامل این ارزندگی شده است. به عبارتی دیگر، میتوان بیان کرد که بازار سهام اکنون پتانسیلهای بسیار بالایی برای ایجاد یک روند صعودی پرقدرت را دارد اما تحقق این ظرفیت همچنان به کاهش یا دستکم کنترل تنشهای سیاسی وابسته است.
نویسنده:محسن تار تار مدیر تحلیل کارگزاری بانک سامان
منبع: شماره 121 نشریه بورس امروز_ مرداد ماه
