نبرد پنهان نقدینگی

به گزارش بورس امروز؛در شرایط کنونی اقتصاد ایران، تحلیل رفتار بازار سرمایه بدون در نظر گرفتن رقابت ساختاری میان بازار پول و بازار سرمایه، تصویری ناقص و بعضاً گمراه‌کننده ارائه می‌دهد. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته، نه صرفاً سطح نرخ سود، بلکه نحوه توزیع و جهت‌گیری جریان نقدینگی میان گزینه‌های مختلف سرمایه‌گذاری است؛ جریانی که به‌طور پنهان میان ابزارهای کم‌ریسک و دارایی‌های مبتنی بر ریسک در حال جابه‌جایی است.

در ماه‌های اخیر، بازده مؤثر برخی اوراق بدهی و صندوق‌های درآمد ثابت به محدوده‌هایی نزدیک به ۴۰ درصد رسیده است؛ سطحی که پیش از هرگونه تصمیم رسمی از سوی سیاستگذار پولی، در عمل در بازار شکل گرفته و انتظارات سرمایه‌گذاران را تحت تأثیر قرار داده است. از این منظر، اگر در آینده تغییری در نرخ‌های رسمی رخ دهد، نمی‌توان آن را یک شوک ناگهانی تلقی کرد، بلکه باید آن را نوعی همگرایی میان نرخ‌های اعلامی و واقعیت‌های موجود در بازار دانست. این موضوع به‌خوبی نشان می‌دهد که بازارها، به‌ویژه در شرایط تورمی، اغلب جلوتر از سیاستگذار حرکت می‌کنند.

با این حال، تقلیل تحلیل بازار سرمایه به متغیر نرخ سود، ساده‌سازی بیش از حد یک واقعیت پیچیده است. بازار سهام در ایران، تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، سیاسی و رفتاری قرار دارد؛ از نرخ تورم و نوسانات ارزی گرفته تا ریسک‌های ژئوپلیتیک، چشم‌انداز مذاکرات، سیاست‌های اقتصادی و سطح سودآوری شرکت‌ها. در چنین فضایی، رفتار سرمایه‌گذاران نه بر اساس یک متغیر واحد، بلکه برآیند ارزیابی آن‌ها از مجموعه این عوامل شکل می‌گیرد.

واقعیت آن است که بسیاری از شرکت‌های بورسی در بستری فعالیت می‌کنند که درآمدها و دارایی‌هایشان به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از تورم و نرخ ارز تأثیر می‌پذیرد. در دوره‌های افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، بخشی از این شرکت‌ها توانایی انتقال افزایش هزینه‌ها به قیمت محصولات خود را دارند و در نتیجه، سودآوری آن‌ها می‌تواند با شرایط تورمی تعدیل شود. همین ویژگی باعث می‌شود که مقایسه ساده میان بازده ابزارهای بدون ریسک و بازار سهام، لزوماً به درک دقیقی از ارزندگی بازار منجر نشود.

از سوی دیگر، تجربه تحولات اخیر نیز نشان داده است که واکنش صنایع مختلف به شرایط اقتصادی و سیاسی یکسان نیست. برخی شرکت‌ها در مواجهه با تنش‌ها، با افزایش هزینه‌ها یا اختلال در عملیات روبه‌رو شده‌اند، در حالی که برخی دیگر از محل افزایش نرخ ارز یا رشد قیمت محصولات، عملکرد بهتری را تجربه کرده‌اند. بنابراین، نگاه یکپارچه به کل بازار می‌تواند منجر به نادیده گرفتن فرصت‌های نهفته در برخی صنایع و شرکت‌ها شود.

در چنین شرایطی، می‌توان گفت که دوره سرمایه‌گذاری مبتنی بر رشد یکدست بازار تا حد زیادی جای خود را به دوره انتخاب‌های دقیق و مبتنی بر تحلیل داده است. در این فضا، عواملی همچون کیفیت سود، پایداری جریان‌های نقدی، ساختار مالی شرکت‌ها و چشم‌انداز هر صنعت، اهمیت بیشتری نسبت به گذشته پیدا می‌کند. به بیان دیگر، دیگر نمی‌توان با یک حکم کلی درباره جذابیت یا عدم جذابیت کل بازار سرمایه اظهار نظر کرد.

با وجود جذابیت بالای ابزارهای درآمد ثابت برای سرمایه‌گذاران محتاط، نباید از ماهیت متفاوت بازار سهام غافل شد. سرمایه‌گذاران بورسی، علاوه بر سود نقدی، به دنبال بهره‌مندی از رشد سودآوری شرکت‌ها، افزایش ارزش دارایی‌ها و بازده سرمایه‌ای در افق میان‌مدت و بلندمدت هستند. در اقتصادی که همچنان با تورم بالا و نوسانات ساختاری مواجه است، این ظرفیت برای بسیاری از شرکت‌ها وجود دارد که در صورت بهبود نسبی شرایط، روند سودآوری خود را حفظ یا حتی تقویت کنند.

در این میان، نقش اعتماد سرمایه‌گذاران و ثبات سیاستگذاری را نمی‌توان نادیده گرفت. تجربه بازار سرمایه ایران نشان داده است که کاهش نااطمینانی‌های اقتصادی و سیاسی، در بسیاری از مواقع اثرگذاری بیشتری نسبت به تغییرات نرخ سود بر جریان نقدینگی داشته است. به بیان دیگر، آنچه در نهایت مسیر حرکت سرمایه‌ها را تعیین می‌کند، صرفاً رقابت بر سر نرخ بازده نیست، بلکه سطح اطمینان سرمایه‌گذاران به آینده اقتصاد و پایداری سیاست‌هاست.

در نهایت، اگرچه افزایش نرخ‌های بازده در بازار پول می‌تواند بخشی از منابع کوتاه‌مدت و محافظه‌کار را به سمت ابزارهای کم‌ریسک هدایت کند، اما این به معنای خروج پایدار و گسترده نقدینگی از بازار سهام نخواهد بود. پایداری این جریان، به متغیرهای کلان‌تری همچون چشم‌انداز تورم، روند نرخ ارز، وضعیت سودآوری شرکت‌ها و تحولات سیاسی وابسته است.

از این رو، نبرد میان بازار پول و بازار سرمایه را باید نبردی پنهان اما مستمر بر سر جذب نقدینگی دانست؛ نبردی که برنده آن نه صرفاً بر اساس سطح نرخ سود، بلکه بر پایه اعتماد، ثبات و چشم‌انداز بازدهی در آینده تعیین خواهد شد. در چنین فضایی، سرمایه‌گذاری موفق بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه تحلیلی، انتخاب‌گری هوشمندانه و پرهیز از تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر یک متغیر واحد است.

نویسنده:فرزاد محمدی – کارشناس بازار سرمایه

منبع: شماره 120 نشریه بورس امروز_تیر ماه