کریدورهای جدید برای تابآوری تجاری ایران
به گزارش بورس امروز؛ اقتصاد ایران در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ دو مقطع تنش و درگیری نظامی را تجربه کرد؛ رخدادهایی که اهمیت تداوم تجارت خارجی و تأمین کالاهای اساسی را بیش از پیش آشکار ساخت. تجربه جنگ ۴۰ روزه نشان داد تمرکز بیش از حد بر چند مسیر محدود تجاری و ارزی میتواند در شرایط بحران، امنیت اقتصادی کشور را با چالش مواجه کند. از همین رو، بحث تنوعبخشی به مسیرهای واردات و طراحی کریدورهای جایگزین به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری تبدیل شده است.
ایران با داشتن ۱۵ کشور همسایه و دسترسی همزمان به آبهای آزاد، آسیای مرکزی، قفقاز و شبهقاره، ظرفیت گستردهای برای بازطراحی شبکه تجارت خارجی دارد. آمار سال ۱۴۰۴ نشان میدهد با وجود جنگ و تحریم، تجارت با حدود ۲۰ کشور پیرامونی ادامه یافته است. واردات از این کشورها به حدود ۳۰ میلیارد دلار و ۲۷ میلیون تن رسید؛ در حالی که سال قبل ۳۸ میلیارد دلار و ۲۳ میلیون تن ثبت شده بود. این آمار بیانگر افزایش ۱۴ درصدی وزن واردات و کاهش حدود ۲۰ درصدی ارزش دلاری آن است؛ موضوعی که میتواند ناشی از تمرکز بر کالاهای پایه و تغییرات ارزی باشد.
در این میان، امارات همچنان یکی از هابهای اصلی تجارت ایران محسوب میشود؛ بهطوریکه حجم مبادلات دو کشور حدود ۲۵ تا ۲۷ میلیارد دلار برآورد میشود. با این حال، تنها حدود ۱۰ درصد این تجارت مربوط به کالاهای تولید امارات است و بخش عمده آن صادرات مجدد سایر کشورها به ایران محسوب میشود. همین وابستگی، ضرورت طراحی مسیرهای جایگزین را برجسته کرده است.
ترکیه بهعنوان یکی از گزینههای جدی جایگزین مطرح است. این کشور با بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار تجارت خارجی سالانه، ظرفیت لجستیکی گستردهای دارد، اما سهم ایران از تجارت آن کمتر از دو درصد است. با توجه به زیرساختهای حملونقل و موقعیت ترانزیتی ترکیه، امکان گسترش همکاریها در حوزه ماشینآلات، مواد اولیه و صادرات مجدد وجود دارد.
در شمال کشور نیز همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و فعالسازی کریدور شمال ـ جنوب در دستور کار قرار گرفته است. تجارت ایران با اوراسیا حدود ۵ میلیارد دلار است که قابلیت افزایش تا ۱۵ میلیارد دلار در سه سال آینده را دارد. واردات از روسیه در سال ۱۴۰۴ با رشد ۳۰ درصدی از ۱.۵ میلیارد دلار عبور کرد که نشاندهنده فعالتر شدن مسیرهای شمالی است.
در شرق کشور نیز توسعه همکاری با پاکستان و استفاده از ظرفیت بندر گوادر در کنار چابهار مورد توجه قرار گرفته است. نشستهای گمرکی اخیر میان دو کشور با هدف کاهش تشریفات و ایجاد کانالهای سبز تجاری برگزار شده است. عمان نیز بهعنوان مسیر مکمل ترانزیتی، سهم فزایندهای در واردات ایران دارد.
در مجموع، تجربه سالهای اخیر نشان داده است که تابآوری اقتصادی ایران در گرو تنوعبخشی به شرکای تجاری، توسعه زیرساختهای حملونقل و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود است. تحقق این هدف مستلزم برنامهریزی عملیاتی، دیپلماسی اقتصادی فعال و تسهیل مقررات تجاری خواهد بود.
منبع: تسنیم
