راهآهن جلفا؛ حلقه فراموششده ترانزیت منطقهای و فرصت تازه برای ایران
به گزارش بورس امروز؛ راهآهن جلفا – تبریز بهعنوان نخستین خط آهن تجاری ایران در سال ۱۹۱۶ میلادی توسط روسیه تزاری ساخته شد و از همان ابتدای بهرهبرداری، اهمیتی راهبردی در تجارت بینالملل کشور داشت. این مسیر در دوران جنگ تحمیلی، با توجه به ناامنی مسیرهای دریایی خلیج فارس و دریای عمان، به شریان اصلی انتقال کالا به کشور تبدیل شد؛ بهطوریکه بخش بزرگی از نیازهای وارداتی و صادراتی ایران از طریق این محور ریلی و مسیر باتومی – ارمنستان – نخجوان – جلفا جابهجا میشد.
پس از فروپاشی شوروی و بروز درگیریهای قرهباغ، ارتباط ریلی میان نخجوان و ارمنستان قطع شد و این مسیر کلیدی عملاً از مدار ترانزیت خارج گردید. آتشبس ۱۹۹۴ فرصت تازهای برای احیای آن فراهم کرد، اما نبود اقدام مؤثر از سوی طرفهای منطقهای بهویژه ایران، مانع فعالسازی کریدور شد. بار دیگر پس از جنگ دوم قرهباغ در سال ۲۰۲۰، با کاهش تنش میان ایروان و باکو زمینه لازم برای بازگشت این مسیر به چرخه حملونقل منطقهای فراهم شد، اما این ظرفیت نیز هنوز به بهرهبرداری نرسیده است.
کارشناسان معتقدند در شرایط فعلی و با افزایش تهدیدات ناشی از محاصرههای دریایی، احیای راهآهن جلفا میتواند نقش حیاتی در تقویت تابآوری اقتصادی کشور ایفا کند. اتصال دوباره این خط به شبکه ریلی قفقاز و مسیر دریای سیاه، ایران را قادر میسازد همانند دوران جنگ تحمیلی، بخش بزرگی از تجارت خود را از مسیر زمینی انجام دهد و در عین حال همکاریهای منطقهای را در شمالغرب کشور گسترش دهد.
در مقابل، اجرای طرحهایی مانند پروژه TRIPP موسوم به «مسیر ترامپ» با مشارکت آمریکا، نگرانیهایی درباره افزایش نفوذ واشنگتن در مرزهای شمالی ایران ایجاد کرده است؛ طرحی که ممکن است بر مسیرهای مهمی چون کریدور شمال – جنوب اثرگذاری داشته باشد. تحلیلها نشان میدهد ایران میتواند با تکیه بر ظرفیتهای داخلی و منطقهای خود، محور راهآهن جلفا – نخجوان – ارمنستان را فعال سازد تا علاوه بر دسترسی به یک مسیر امن و پایدار، سهمی مؤثر در ترانزیت بینالمللی و کاهش نیاز منطقه به میانجیگری قدرتهای فرامنطقهای داشته باشد.
از منظر فنی نیز اتصال راهآهن جلفا به شبکه ریلی قفقاز، امکان ارتباط مستقیم ریلی ایران با ترکیه را ارتقا میدهد. در حال حاضر، مسیر ریلی ایران از مرز رازی وارد ترکیه میشود، اما بهدلیل وجود دریاچه وان، حمل بار در این بخش به صورت ترکیبی ریلی و دریایی انجام میشود که محدودیتهای جدی دارد. احیای ارتباط ریلی از مسیر نخجوان – ارمنستان – ترکیه علاوه بر رفع این محدودیت، به تقویت کریدور شرق – غرب و پیوند ایران با کریدور میانی منجر خواهد شد.
کارشناسان بر این باورند فعالسازی مجدد شبکه ریلی قفقاز و احیای محور جلفا، میتواند ضمن بیاثر کردن تهدیدات ناشی از پروژههای جایگزین مانند «کریدور زنگزور»، ظرفیتهای اقتصادی را افزایش دهد و جایگاه ژئوپلیتیک ایران در معادلات ترانزیتی منطقه را تثبیت کند. این مسیر علاوه بر تکمیل کریدور شمال – جنوب، ایران را به کریدور میانی و مسیر شرق – غرب متصل کرده و فرصت ایجاد یک محور ترانزیتی جدید و سودآور برای کشور را فراهم میآورد.
منبع: خبرگزاری مهر
