چیستی و چرایی مرامنامه اخلاقی سازمانی

به گزارش بورس امروز؛ امروزه سازمانها بخش جدانشدنی از جوامع انسانی هستند و به عنوان یکی از مهمترین عوامل پیشرفت و دگرگونی، نقش به سزایی در زندگی انسان ایفا می‌کنند. در هر دوره‌ای از تکامل بشر، نیروی انسانی عامل اصلی در امر پیشرفت بوده است و در این جایگاه، با سامان دادن به نهادها – سازمانها، برنامه‌ریزی و ارائه دستورالعمل‌ها، سیر تکاملی از بدوی به مدنیت را تسهیل و تسریع نمود. اما در دنیای مدرن که بعضی اندیشمندان آن را عصر غلبه هوش مصنوعی می‌شمارند، باز هم نیروی انسانی مهمترین عامل است، چراکه دوباره در نقش عامل و فاعل قرار می‌گیرد. اما این‌بار باید پذیرفت که نیروی انسانی کارکرد و کارویژه متفاوتی در برابر یا در درون سازمان دارد.

این تغییر در کارویژه انسانها، معلول همان پیشرفتی است که خود انسان عامل اصلی آن بوده است و هر چه از این پیشرفت فنی و علمی می‌گذرد، تأثیر انسان به عنوان عامل اصلی دچار پیچیدگی‌های خاص خود می‌گردد. انقلاب چهارم صنعتی با آن همه هیبت و درهم تنیدگی دانش و ماشین و اینترنت، باز هم نیازمند نیروی انسانی است و حال در آستانه IOP دوباره بازگشت به نیروی انسانی در رأس همه تحلیل‌ها قرار دارد. با وجود پیشرفت‌های شگرف، باز انسان محور همه تحولات بوده است، پس مسئله به ماهیت و فصل ممیز انسان برمی‌گردد. فارغ از همه تعابیر از انسان باید پذیرفت، اخلاق ممیزه اصلی انسان با دیگر موجودات است. در طول تاریخ هرگاه رفتار و کنش انسانی مبتنی بر اخلاق قرار گرفت، رشد و پیشرفت جامعه بیش از پیش بوده است.

حسن تدوین نظام رفتاری سازمانی، فرا رفتن از قضاوت شهودی است

مسئله برای سازمان به عنوان جزئی کوچکتر اما منسجم‌تر و هدفمندتر نسبت به جامعه، نیز همین است. هیچ سازمانی بی‌نیاز از منشور اخلاقی و رفتاری و یا مرامنامه اخلاقی نیست. این اتفاقاً از خصوصیات سازمان‌های مدرن است که با تنظیم مرامنامه، به دنبال نهادینه کردن اصول اخلاق حرفه‌ای در افراد و سازمان هستند، به گونه‌ای که بهره‌وری را نیز تحت تأثیر قرار دهد. حسن تدوین نظام رفتاری سازمانی، فرا رفتن از نگرش و قضاوت شهودی به سمت جایگزینی کدهای مشخص رفتاری و نظام‌مند است. چیزی که به هدف اصلی سازمان در حوزه منابع انسانی، یعنی کنترل رفتار سازمانی به منظور حرکت در راستای پویایی و بهره‌وری بالاتر سازمانی کمک شایانی می‌نماید. شاید در ظاهر تدوین مرامنامه اخلاقی برای سازمان امری ساده به نظر آید، اما واقعیت آن است، نظامند کردن رفتار در قالب  اصول سازمانی برای انسان‌هایی با خطوط فکری و مشی زندگی و رفتاری مختلف، نیازمند ظرافت، نکته سنجی و تحلیل‌های منعطف است، به گونه‌ای که کلیتی از هنجارها و ارزش‌ها را فراهم آورد تا ضمن پوشش اهداف مورد نظر سازمان، بتواند رضایت کلی کارکنان را نیز فراهم آورد.

اجرای مرامنامه اخلاقی هم امری باطنی و هم سازمانی است

از طرفی اجرای مرامنامه اخلاقی هم امری باطنی و هم سازمانی است. بر این اساس اجرای کدهای رفتاری که کم و بیش فرد نسبت به آن آگاهی دارد و اینک باید در چارچوب قواعد سازمانی به شکلی منحصر به فرد آن را اجرا کند، تا حدی از انعطاف و واقعی بود آن رفتار می‌کاهد. بنابراین هنر اصلی، نه تدوین شکلی مرامنامه، که در بیان ملموس فلسفه وجودی و ماهیت آن است. در واقع هدف از تنظیم چنین مرامنامه‌های اخلاقی چیزی فراتر از بهبود و پویایی سازمانی است و می‌توان آن را نوعی بازگشت به ذات وجودی انسان که همانا اخلاقیات است تعبیر کرد.

تدوین نظام رفتاری و اخلاقی در سازمان، صحه گذاشتن بر روح تعالی‌گرای انسان است و در این مورد، ارائه و کدهای رفتاری به معنای دسته‌بندی و نه زایش و تولد یکباره آنها، کشف اخلاق در مکان و زمان خاص و برکشیدن آن به درون سازمان و حرکت در راستای تعالی فردی و جمعی است. تعابیر متفاوت از روح انسان که گاهی سرکش و گاهی آرام است و قرار دادن آن در درون نظمی سازمانی و نهادینه کردن آن، امری است که با آموزش امکان‌پذیر است و تهیه مرامنامه اخلاقی و رفتاری سازمانی در همین راستاست. در یک معنا به نظم درآوردن نظم خودجوش انسان‌ها (نیروی انسانی) در مسیری که به خیر همگانی و تعالی سازمانی منجر شود کارکرد اصلی مرامنامه اخلاقی و رفتاری یک سازمان است.