جایگاه بورس در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی

برای توسعه و گسترش صنعت پتروشیمی در کشورهای مختلف، مولفه های متعددی مطرح است. از جمله این مولفه ها ذخایر قابل اتکای نفت و گاز است که ایران با در اختیار داشتن بیش از ۱۴۵ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام و بیش از ۳۰۰۰۰ میلیارد متر مکعب  ذخایر گاز، یکی از غنی ترین ظرفیت های مورد نیاز برای توسعه صنعت پتروشیمی را داراست و با استفاده از این ذخایر عظیم در کنار جهش تکنولوژیکی و افزایش ظرفیت تولید محصولات جدید، ارزش افزوده منابع مصرفی جهت تولید محصولات پتروشیمی بیش از پیش به داخل مرز های کشور باز خواهد گشت.

سینا سلیمانی مدیر سرمایه گذاری شرکت مشاور سرمایه گذاری تامین سرمایه نوین،در مورد جایگاه بورس در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی با خبرنگار بورس امروز،به گفت و گو پرداخت.

مدیر سرمایه گذاری شرکت مشاور سرمایه گذاری تامین سرمایه نوین گفت: صنعت پتروشیمی ایران، به عنوان یکی از ارز آورترین و بزرگترین صنایع کشور شناخته می شود که نقش کلیدی در پیش برد اهداف توسعه اقتصادی کشور را داراست. در واقع صنعت پتروشیمی به عنوان یک صنعت پیشرو بطور مستقیم با صنعت نفت و گاز کشور در ارتباط است و زنجیره ارزش خود را با سایر صنایع مصرف کننده محصولات پتروشیمی مانند صنایع الکترونیک، پزشکی، محصولات شیمیایی، خودروسازی و … تکمیل می کند. بنابراین اهمیت توسعه و گسترش این صنعت به عنوان یکی از اهداف راهبردی دولت ها طی دهه گذشته مطرح بوده است که اجرای دقیق و هدفمند طرح های توسعه و افزایش تنوع محصولات در سبد محصولات واحد های پتروشیمی با ارزش افزوده بالاتر می تواند منجر به آغاز دوره جدیدی از رونق برای این صنعت و صنایع پایین دستی شود.

وی افزود: برای توسعه و گسترش صنعت پتروشیمی در کشورهای مختلف، مولفه های متعددی مطرح است. از جمله این مولفه ها ذخایر قابل اتکای نفت و گاز است که ایران با در اختیار داشتن بیش از ۱۴۵ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام و بیش از ۳۰۰۰۰ میلیارد متر مکعب  ذخایر گاز، یکی از غنی ترین ظرفیت های مورد نیاز برای توسعه صنعت پتروشیمی را داراست و با استفاده از این ذخایر عظیم در کنار جهش تکنولوژیکی و افزایش ظرفیت تولید محصولات جدید، ارزش افزوده منابع مصرفی جهت تولید محصولات پتروشیمی بیش از پیش به داخل مرز های کشور باز خواهد گشت.

سلیمانی تاکید کرد:مهمترین عامل توسعه و پیشرفت صنایع پتروشیمی در سراسر جهان، اجرای طرح های توسعه تکنولوژیکی و افزایش ظرفیت تولید محصولات است که موجب تنوع در سبد محصولات واحد های پتروشیمی و ارزش افزوده بیشتر در انتهای زنجیره ارزش این صنعت می شود. زیرا صنعت پتروشیمی ماهیتا نیازمند جذب سرمایه و دانش فنی است. اما صنعت پتروشیمی ایران در دوره تحریم ها، عملا وارد مرحله رکود شد و بجای تنوع بخشی و ورود تکنولوژی تولید محصولات جدید به سوی افزایش ظرفیت محصولات پلی اتیلن و توسعه مقداری تولید این محصولات پیش رفت؛ در حالی که صنایع پتروشیمی در کشورهای نظیر چین، امریکا و … در مسیر تولید نسل جدیدی از محصولات پتروشیمی و پلیمری مانند محصولات پروپیلن و پلی پروپیلن حرکت کرده اند. اعمال تحریم ها، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل خارجی، موجب شد تا ورود تکنولوژی و لایسنس به داخل کشور محدود گردد و ظرفیت تولید این محصولات، که به دلیل مزیت های نسبی مانند نقطه ذوب بالاتر و مقاومت در برابر ضربه و خوردگی و حرارت نسبت به محصولات پلی اتیلنی کاربرد بیشتری در صنایع روز دنیا دارند، محدود شود.

وی در ادامه گفت:عوامل دیگری همچون عدم وجود ساختار مشخص نرخ خوراک واحد های پتروشیمی، موجب شده است تا ریسک سرمایه گذاری در این صنعت افزایش یابد و عملا جذب منابع لازم جهت توسعه ظرفیت تولید و تنوع بخشی سبد محصولات پتروشیمی و پلیمری با مشکل رو به رو شود. در حال حاضر فاینانس طرح های توسعه واحد های پتروشیمی یکی از مهم ترین معضلات پیش روست زیرا تامین منابع مورد نیاز صرفا از طریق بخش خصوصی ممکن نیست و نیازمند حمایت های دولت و فاینانسر های فرامرزی است. طی سالیان اخیر بخشی از منابع مالی مورد نیاز این صنعت جهت تامین تجهیزات واحد های پتروشیمی و تکمیل طرح های نیمه کاره از طریق شرکت های چینی انجام می پذیرفت، اما برای فاینانس بیش از ۳۵ تا ۴۰ میلیارد دلار منابع مورد نیاز جهت توسعه این صنعت نیازمند فاینانسرهای بیشتری است.

مدیر سرمایه گذاری شرکت مشاور سرمایه گذاری تامین سرمایه نوین ادامه داد:ایجاد ابزارها و فرآیند هایی نظیر انتشار اوراق مشارکت یا تامین مالی از طریق شرکت های تامین سرمایه می تواند بخشی از منابع لازم جهت تامین نیازهای این صنعت را فراهم کند اما وضعیت امروز بازار سرمایه بطور قطع پاسخگوی این امر نیست. رویکرد دولت ها طی سالیان اخیر نسبت به بازار سرمایه به عنوان یکی از اصلی ترین ارکان تامین مالی به گونه ای بوده است که حجم نقدینگی موجود در این بازار و یا جذابیت آن برای جذب نقدینگی به حداقل سطوح ممکن رسیده است. بنابراین نمی توان انتظار داشت بازار سرمایه ای که ارزش معاملات روزانه آن کمتر از ۳۵ میلیون دلار است توان به دوش کشیدن بار تامین مالی صنعت پتروشیمی را داشته باشد.

وی افزود:از سوی دیگر، با فرض اینکه نقدینگی لازم جهت تامین منابع مالی مورد نیاز این صنعت از طریق بازار سرمایه و نهادهای مالی غیر بانکی وجود داشته باشد، عدم وجود ساختار مشخص و مدون اقتصادی موجب ابهام در چشم انداز عملکرد واحد های پتروشیمی و متعاقبا افزایش ریسک سرمایه گذاری در این صنعت خواهد شد. بطور مثال نرخ ارز عامل مهم و تاثیرگذار در تعیین نرخ پایه محصولات پتروشیمی است که تلاطم در بازار ارز موجب تاثیرات قابل توجه بر سودآوری واحد های پتروشیمی می شود. در دوران پسابرجام امیدهای بسیاری برای جذب فاینانسر های بیشتر و مشارکت در طرح های نفت و گاز و پتروشیمی وجود داشت که تا به امروز تغییرات قابل توجهی ایجاد نشده است.

سلیمانی خاطره نشان کرد:طرح هایی نظیر انتشار اوراق ارزی و صندوق های مشارکت در پروژه نیز مطرح شده است که اجرای این طرح ها نیازمند توسعه و گسترش هرچه بیشتر بازار سرمایه و هدایت حجم نقدینگی از سپرده های بانکی و بازارهای موازی نظیر بازار ارز و طلا به سمت بازار سرمایه است. زیرا تا زمانی که سرمایه گذاران با نرخ بهره بدون ریسک ۲۰% و یا بازدهی بیش از ۳۰% در بازارهای ارز و طلا رو به رو هستند، نه تنها تمایلی به مشارکت در طرح های توسعه ای صنعت پتروشیمی با ریسک های موجود ندارند، بلکه نمی توان امید چندانی به مشارکت در هیچ یک از بخش های صنعتی داشت. طراحی ابزارهای مالی و بطور کلی معرفی ظرفیت ها و پتانسیل های بازار سرمایه عاملی است که در بین مدیران صنایع و بخش مدیریت کلان کشور مغفول مانده است و باید ارتباط سازنده ای میان ارکان و فعالان بازار سرمایه و بدنه دولت و صنایع ایجاد شود. زیرا بازار سرمایه به عنوان یک بازار مولد می تواند نقش بسزایی در کاهش وابستگی صنایع به منابع خارجی و مهار نقدینگی ایفا کند.

وی افزود:طی سالیان اخیر اقدامات مثبتی نیز در این جهت انجام شده است که می توان به انتشار اوراق سلف موازی شرکت های پتروشیمی اشاره داشت؛ اما بیش از اینکه طراحی و انتشار این اوراق اهمیت داشته باشد، کشش بازار سرمایه به عنوان بستر عملیاتی این فرآیند اهمیت دارد که متاسفانه با وضعیت موجود، بازار سرمایه ایران کشش و گنجایش تامین منابع مورد نیاز صنعت پتروشیمی را ندارد. همچنین، جذب سرمایه گذار خارجی و فاینانس پروژه های صنعت پتروشیمی نیازمند برقراری ارتباط با نظام بانکی بین المللی و جلب اعتماد سرمایه گذاران خارجی و افزایش قابل توجه امنیت سرمایه گذاری است.

مدیر سرمایه گذاری شرکت مشاور سرمایه گذاری تامین سرمایه نوین اظهار داشت: یکی از راهکار های موجود، فراهم کردن بستر مناسب برای توسعه صنعت پتروشیمی و ایجاد رگولاتوری ثابت و مشخص در بخش هایی که در حال حاضر به عنوان ریسک صنعت شناسایی می شود، مانند نرخ خوراک واحد های پتروشیمی و تبیین این چشم انداز برای شرکت ها، سرمایه گذاران و بانک های خارجی در جهت جذب سرمایه و مشارکت در این طرح ها است. زیرا زمانی که نقدینگی مورد نیاز برای توسعه و گسترش صنعت پتروشیمی موجود باشد، می توان به مرور زمان و با نگاهی دقیق تر سایر مشکلات و نقایص موجود را مرتفع کرد.

وی در ادامه گفت:در حال حاضر صنعت پتروشیمی ایران به دلیل ظرفیت پایین در تولید محصولات جدید و بروز و اتکا به ظرفیت های تولیدی موجود، به عنوان یک صنعت پویا در سطح جهان شناخته نمی شود. محصولات پتروشیمی و پلیمری ایران در حال حاضر از طریق بازاریابی به فروش می رسد؛ در حالی که امروزه در سراسر جهان واحد های پتروشیمی در مسیر زنجیره ارزش خود اقدام به تولید محصولات می کنند و ساختار تولیدی سفارش محور دارند. به بیان ساده تر، محصولات پتروشیمی بر مبنای نیاز روز بازارهای هدف تولید و عرضه می گردد که ایجاد چنین ساختاری نیز در صنعت پتروشیمی نیازمند منابع مالی کافی جهت ورود تکنولوژی و اجرای طرح های توسعه به منظور تنوع بخشی در سبد محصولات است.